ਕਿਰਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਲੋਰੀ – ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ

by

ਬੀਤੀ ਸਦੀ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਐਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਵਾਹਦ ਸੁਪਰ ਪਾਵਰ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਅਜ਼ੀਮ ਰੰਗਕਰਮੀ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਭੀ ਬੜੇ ਸ਼ਾਇਰ ਬਰਤੋਲਤ ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਖ਼ੈਰ ਬਾਦ ਕਹਿਣ ਅਤੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਲੋਰੀ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਮਾਂ ਦੀ ਲੋਰੀ ਆਪਣੇ ਨਵਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਲਈ :

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ

ਤੇਰੇ ਭਾਈ ਸ਼ੋਰਬੇ ਲਈ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ

ਤੇ ਘਰ ‘ਚ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੀ

ਤੂੰ ਅੰਧੇਰੇ ‘ਚ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਆਇਆ ਸੀ

ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਬਿਲ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ‘ਚ ਸੀ

ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਕਈ ਮਰਤਬਾ ਕਿਹਾ

ਮਗਰ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਖਾਣੇ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਜੂਦ ਧਾਰਿਆ

ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਯੂਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਾਂ

ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਤੇ ਲੈਨਿਨ ਤੋਂ ਕੁਛ ਤਵੱਕੋ ਸੀ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦੀ

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੇਟ ‘ਚ ਉਠਾਈਂ ਫਿਰਦੀ ਸੀ

ਦੂਰ ਦੂਰ ਤਕ ਕੋਈ ਤਵੱਕੋ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਸੀ

ਅਕਸਰ ਸੋਚਦੀ ਸੀ ਕਿਸ ਕਦਰ ਬੁਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ

ਜੋ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ

ਮੈਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾ ਦੇਵਾਂ

ਤੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਠਾਈਂ ਫਿਰਦੀ ਸਾਂ

ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਛੇ ਬਿਹਤਰ ਦਿਨ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਬਣ ਸਕੇਂ

ਕੋਲੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪੁਲਾਂਘਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਸੀ

ਕਿ ਜਿਸ ਕੋਲੇ ਤੇ ਮਲਕੀਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ

ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਠਾਈਂ ਫਿਰਦੀ ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਅੱਗ ਸੇਕੇਗਾ

ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਖੇਗਾ

ਤੇ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ‘ਚ ਸਜੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਦੇ ਮੂਹਰਿਉਂ

ਭੁੱਖੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਦੇਖਿਆ

ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ‘ਚ ਹੈ

ਪੇਟ ਭਰ ਕੇ ਖਾਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੋਏਗਾ

ਫਿਰ ਉਹ ਆਏ ਤੇ ਤੇਰੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ

ਫ਼ੌਜੀ ਵਰਦੀ ‘ਚ ਜੰਗ ‘ਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਲਈ

ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਉਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ‘ਚ ਹੈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇਗਾ

ਕਿ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਜਾਏ ਤੇ ਮਾਰ ਦੇਵੇ

ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦਿੰਦੀ

ਕਿ ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰੋਕੇਗਾ

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਜਨਮ ਦੇਣਾ ਇਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਮਲ ਸੀ

ਬਹੁਤ ਜੁਰਅਤ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ

ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ

ਬੁਢੇ ਕਸਾਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਪਤਾਨਾਂ ਨੇ ਨਾਕਾਮੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ

ਜਦੋਂ ਆਲਿੰਗਨੀ ਤੇ ਚੰਦ ਚਿੜੀਆਂ ਸੁੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ

ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਜਿੱਤ ਗਏ ਹੋਣਗੇ

ਹਾਂ ਰੋਟੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਫ਼ਤੂਹਾਤ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ

ਤੇ ਠੰਢੇ ਯਖ਼ ਕਮਰਿਆਂ ‘ਚ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਗਰਮੀ ਭੀ

ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਮਰਦ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਖ਼ਰਚ ਹੋਣਗੇ

ਰੋਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਰਕੀ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ‘ਚ ਪਾਉਣ ਲਈ

ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸਫਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਨਾ ਹੋਏਗਾ

ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣੀ ਹੋਏਗੀ

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਟੈਂਕਾਂ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਹੋਏਗਾ

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ

ਜੋ ਤੇਰੀ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏਗਾ

ਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਦਾ ਪ੍ਰਚਮ ਲਹਿਰਾਏਗਾ

ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਛ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਂਗਾ

ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਵਾਉਣ ਲਈ

ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ‘ਚ ਤੇਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਹੋਏਗੀ

ਜਿੱਥੇ ਕਚਰਾ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਭੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਏਗੀ

ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਸੁਣ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਜਗ੍ਹਾ ਰੱਖੀ ਹੈ ਉਹ ਪਲੇਗ ਤੋਂ ਭੀ ਬੁਰੀ ਹੈ

ਮਗਰ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ

ਕਿ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਛ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰੇਂ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਮੰਗੇਂ

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈਂ

ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ

ਮਗਰ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਉਮੀਦ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਹੈ

ਕਿ ਤੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੁਢਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਏਂਗਾ

ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਲੇਟਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ

ਕਰਵਟ ਬਦਲ ਕੇ ਤੇਰਾ ਹੱਥ ਛੂੰਹਦੀ ਹਾਂ

ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਝੂਠ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਵਾਂ

ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ‘ਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ

ਤੇਰਾ ਨੰਬਰ ਵੀ ਲਿਖ ਰਖਿਆ ਹੋਏਗਾ

ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਕਦੇ ਦਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ

ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਧੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਬੇਟਾ ਹੈਂ

ਮਗਰ ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਦਾ ਦੁੱਖ ਇਸ ਲਈ ਭੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ

ਕਿ ਤੂੰ ਪਿਆਸਾ ਰੋਂਦਾ ਪਾਣੀ ਲਈ ਕੰਡੇਦਾਰ ਤਾਰ ਤੇ ਲਟਕ ਜਾਏਂ

ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀਂ

ਤਾਕਿ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ, ਧੂੜ ਵਾਕੁਰਾਂ ਦੂਰ ਦੂਰ ਫੈਲ ਸਕੇ

ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਤੇ ਸਭ ਲੋਕੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣਾ ਉਸ ਵਕਤ ਤੱਕ

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਨਸਾਨੀ ਨਸਲ ਨੂੰ ਜਮਾਤਾਂ ‘ਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। 

***

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: