ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜਨਮ (ਕਹਾਣੀ) – ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ

September 14, 2019 by
ਅਮਨ ਜਦੋਂ ਦਾ ‘ਸੈਮੀਨਾਰ’ ਲਗਾ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ ਬਦਲਿਆ-ਬਦਲਿਆ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਬਾਪੂ ਗੜਵੀ ਵਿਚੋਂ ਵਡੇ ਕੱਪ ਵਿਚ ਚਾਹ-ਪਾ ਕੇ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਅਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ”ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਈਸ਼ਵਰ ਤੇਰਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਚਾਹ ਵਾਲਾ ਕੱਪ ਛੁੱਟਦਾ-ਛੁੱਟਦਾ ਬਚਿਆ। ਉਹਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾਏ ਸੀ। ‘ਈਸ਼ਵਰ’ ਵਾਲੀ ਗਲ ਉਹਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾ ਪਈ। ਈਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਫੌਜੀ ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਗੱਲ-ਗੱਲ ‘ਤੇ ‘ਕਲਯੁਗ ਐ ਮਦਰ ਚੋ।’ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਫੌਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲਗੇ, ਇਹ ਸਤਯੁਗ ਕਿਧਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾਉਣ ‘ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇਈਦੀਆਂ ਨੇ।
ਫੌਜੀ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹਥ ਲਾ ਕੇ ਅਮਨ ਰਸੋਈ `ਚ ਜਾ ਵੜਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰਾਜੀ ਦੈ ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਝੁਕਿਆ। ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀ ਸੀ ਪਰ ਪਿਛੇ ਕੰਧ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਫਰਿਜ ਪਈ ਸੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਆਖਦੀ, “ਸ਼ਰਮ ਤਾਂ ਨੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਬਾਪੂ ਜੀ ਵਿਹੜੇ ‘ਚ ਬੈਠੇ ਨੇ।” ਅਮਨ ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਲ ਹੱਥ ਉਦੋਂ ਹੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਜਦੋਂ ਉਹਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਜੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗ
‘ਚ ਆਈ…ਰਾਤ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਭਲਾ ਸੀ…ਹੁਣ ਇਹਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੀ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।…ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕੀ ਨਾ ਕਰਾਂ?” ਉਹਨੇ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ‘ਭਾਣੇ’ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਲਈਆਂ। ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਤੇਜ਼-ਤੇਜ਼ ਧੜਕਣ ਲਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਵਾਪਰਿਆ ਤੇ ਉਹਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਹਲ ਲਈਆਂ। ਅਮਨ ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ,
“ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਇਹ ਈਸ਼ਵਰ ਤੇਰਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।”
ਰਾਜੀ ਉਸ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ‘ਭਾਣੇ’, ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਆਦੀ ਸੀ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਵਾਪਰੇ ‘ਭਾਣੇ’ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਡਰ ਗਈ। ਉਹ ਬੁੜਬੁੜਾਈ, ”…ਈਸ਼ਵਰ?…ਧੰਨਵਾਦ?” ਉਹ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਕੇ ਖੜਾ ਕਰਦੀ ਬੋਲੀ, ”ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੁਹਾਨੂੰ…?” ਅਮਨ ਨੇ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਖੱਬੀ ਛਾਤੀ ‘ਤੇ ਰਖ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ।
ਫੌਜੀ ਜਿਹੜਾ ਪੈਰੀਂ ਹਥ ਲੱਗਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ‘ਚ ਖੀਵਾ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਸਤਯੁਗ ਆਉਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਨੂੰਹ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਡਿਗੇ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਹਦੀ ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। ”ਕਲਯੁਗ ਆ ਮਦਰ ਚੋ…ਆਪਣੀ ਹੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ `ਚ …ਕਿਤੇ ਇਹ ਹਿੱਲ ਤਾਂ ਨ੍ਹੀਂ ਗਿਆ..।” ਬੁੜਬੁੜਾਉਂਦਾ
ਉਹ ਚਾਹ ਉਥੇ ਹੀ ਛਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਫੌਜੀ ਨੂੰ ‘ਰਣਤੱਤੇ’ `ਚ ਪਿੱਠ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ, ‘ਕਲਯੁਗ ਐ ਮਦਰ `ਚੋ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਜਦੋਂ ਘਰ ‘ਮੈਦਾਨ ਏ ਜੰਗ’ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਫੌਜੀ ਉਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ‘ਤਮਾਸ਼ਾ’ ਆਖਦਾ। ਉਹ ਬੁੜਬੁੜਾਉਂਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾੜੀ ਆਖਦਾ। ਕਹਿੰਦਾ, “ਮਦਰ `ਚੋ ਨਿੱਤ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ…ਗਿਠ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਆ ਬਹੂ ਦੀ…ਗਿਚੀ ਪਿਛੇ ਮਤ ਹੁੰਦੀ ਆ ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ।”
ਉਹ ‘ਤਮਾਸ਼ਾ’ ਲਗਭਗ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਅਮਨ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਕੁਟਦਾ ਉਹ ਕੁਟ ਖਾਂਦੀ ਰੋਂਦੀ, ਚੀਕਦੀ ਤੇ ਅਗੋਂ ਕਹਿੰਦੀ, ”ਹੁਣ ਮਾਰ ਕੇ ਦਿਖਾ ਕੰਜਰਾ, ਜੇ ਪਿਉ ਦਾ ਪੁਤ ਏਂ।”
ਅਮਨ ਕੁਟਣੋਂ ਨਾ ਹਟਦਾ ਤੇ ਰਾਜੀ, ‘ਹੁਣ ਮਾਰ ਕੇ ਦਿਖਾ ਜੇ ਪਿਉ ਦਾ ਪੁਤ ਏਂ।’ ਕਹਿਣੋ ਨਾ ਹਟਦੀ। ਨਿਤ ਦਾ ‘ਤਮਾਸ਼ਾ’ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਛੁਡਾਉਣ ਵੀ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਨਾ ਹੀ ਝੀਥਾਂ ਵਿਚੀਂ ਕੋਈ ਦੇਖਦਾ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਹ ਨਿਤ ਦਾ ‘ਤਮਾਸ਼ਾ’ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਕਿਆਸੇ ਲਾਉਂਦੇ।
ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ, ”ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆ, ਔਰਤ ਤੇ ਖੁਰਪਾ ਜਿੰਨਾ ਚੰਡੋ ਓਨਾ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ।”
ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ, ”ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਠੰਢੀ ਆ। ਜਦੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਖੂੰਖਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ,” ਜਿੰਨੇ ਮੂੰਹ ਉਨੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ।
ਰਬ ਜਾਣੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਕਿਹੜੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ। ਸਵੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਆਮ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਨ ਲਗਦੇ।
ਅਮਨ ਜਦੋਂ ਦਾ ਸੈਮੀਨਾਰ ਲਗਾ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਘੰਟੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸਮਾਧੀ ਜਿਹੀ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ।
ਕਦੀ ਆਖਦਾ, ”ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵਰ `ਚ ਹਾਂ…ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ…ਜੋ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸਭ ਸਵੀਕਾਰ ਹੈ…।”
ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਉਦੋਂ ਲਗਦੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, “ਮੈਂ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ।”
ਉਹ ਬੋਲਦੀ, ”ਤੁਸੀਂ ਈਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ ਜਨਾਬ ਈਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹੋ।”
ਕਦੀ ਬਿੰਦੀ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ, “ਕੰਜਰੀ ਤੀਵੀਂ ਪਿਛੇ ਮੜ੍ਹੀਆਂ-ਮਸਾਣਾਂ ‘ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਉਥੋਂ ਇਲ ਬਲਾ ਚਿੰਬੜ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਦਾ ਦਾਦਾ ਚਿੰਬੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਹੀਓਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਕਹਿੰਦਾ…ਸ਼ਾਇਦ…।”
ਅਮਨ ਜਦੋਂ ਬਾਥਰੂਮ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਆਖਦਾ, ”ਈਸ਼ਵਰ ਹੁਣ ਨਹਾਉਣ ਜਾਵੇਗਾ।” ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲਗਿਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ”ਈਸ਼ਵਰ ਹੁਣ ਸਕੂਲ ਜਾਵੇਗਾ।” ਉਹਨੇ ਹੀਰੋ ਹੌਂਡਾ ਨੂੰ ਕਿੱਕ ਮਾਰੀ ਤੇ ਸਕੂਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
”ਦਿੱਲੀ ਤਾਂ ਸੌ ਵਾਰ ਲੁਟੀ ਗਈ ਆ, ਜਿਹਦੇ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਆ। ਵਿਚਾਰੇ ਅਮਨ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਣਾ ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਲੁੱਟ ਹੁੰਦਾ।”
ਅਮਨ ਦਾ ਸਾਥੀ ਮਾਸਟਰ ਜਸਵੀਰ ਇਹ ਅਕਸਰ ਆਖਦਾ। ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਅਮਨ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਢੁਕਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਲੰਡੀ-ਮੀਣੀ ਔਰਤ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਲੁੱਟ ਲਿਜਾਂਦੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਾਕੇ ਮੈਡਮ ਮੋਨਿਕਾ ਮਾਰਦੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵੜੇ ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਮੈਡਮ ਮੋਨਿਕਾ ਲੱਗੇ, ਦਿਨ ਚੰਗਾ ਲੰਘਦੈ। ਜਸਵੀਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਬੱਚੇ ਕੁੱਟਣ ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਨਾਲ ਲੜਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਮੋਨਿਕਾ ਨੂੰ ‘ਗੁਡ ਮਾਰਨਿੰਗ’ ਆਖਦਾ ਉਹ ਅੱਗੋਂ ‘ਵੈਰੀ ਗੁਡ ਮਾਰਨਿੰਗ ਸਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਲੁੱਟ ਪੁੱਟ ਲਿਜਾਂਦੀ।
ਅਮਨ ਦਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਉਹ ਮੋਨਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿੰਟ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ‘ਗੁਡ ਮਾਰਨਿੰਗ’ ਆਖਦਾ ਰਹੇ।
ਮੋਨਿਕਾ ਬਹੁਤ ਸੁਲਝੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਹੀ ਖਰੀਦ ਵੇਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਉਹ ਇਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣੀ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਉਹਦੇ ਹੀ ਗੁਣ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ।
ਅੱਜ ‘ਗੁਡ ਮਾਰਨਿੰਗ’ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਰਸੀ ‘ਤੇ ਬੈਠੀ ਮੋਨਿਕਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ‘ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰੀਦਾ,”ਈਸ਼ਵਰ, ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।”
ਮੋਨਿਕਾ ਨੂੰ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉਠਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਨੇ ਕੁਰਸੀ ਪਿਛਾਂਹ ਖਿਚ ਕੇ ਕਿਹਾ, ”ਸਰ ਜੀ, ਕਿਉ ਮੇਰੇ `ਤੇ ਪਾਪ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਗੇ ਓ, ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਤਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਲਾਈਦੇ ਨੇ…ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਥੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਆਂ…।” ਉਹ ਥੋੜਾ ਡਰ ਵੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਇਹ ਸੀਨ ਦੇਖ ਲਿਆ ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ ਬਣਨਗੀਆਂ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ `ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਿਆ ਅਮਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਬੋਲਣਾ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਜ਼ਤ ਆਪ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਲੱਗੀ।
ਮੋਨਿਕਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਤਿਊੜੀ ਦੇਖ ਅਮਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਨਾ।”
ਮੋਨਿਕਾ ਹੁਣ ਸੰਭਲ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਬਖੇਰੀ। ਆਪਣੇ ਵਾਹੇ ਸੰਵਾਰੇ ਵਾਲਾਂ ਉਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰ ਕੇ ਸੁਆਰਦੀ ਬੋਲੀ, “ਧੰਨਵਾਦ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਸਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਡਰ ਹੀ ਗਈ ਸਾਂ। ਗੁਡ ਮਾਰਨਿੰਗ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਰ ਇਕਦਮ ਪੈਰਾਂ ‘ਚ…ਪਰ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰ ਕਿਉਂ ਰਹੇ ਓ।”
”ਸਭ ਈਸ਼ਵਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਉਹਨੇ ਖੱਬੀ ਛਾਤੀ ਜਿੱਥੇ ਦਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, `ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
ਮੋਨਿਕਾ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਅਮਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੱਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, ‘ਜਸਵੀਰ ਸਰ ਇਹਨੂੰ ‘ਕਰੈਕ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਤਿੜਕ’ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪਾਗਲਖਾਨੇ…।’
”ਸਰ, ਤੁਸੀਂ ਪੂਨੇ ਗਏ ਸੀ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਾਰ `ਚ। ਉਥੇ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣਾਓ।” ਮੋਨਿਕਾ ਨੇ ਛੇੜਿਆ।
ਅਮਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੋਨਿਕਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਦੀ ਨਾ ਮੁੱਕਣ। ਹਾਜ਼ਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ‘ਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਉਂਦਾ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, ”ਨਹੀਂ ਮੋਨਿਕਾ ਜੀ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦਾ।” ਉਹਨੇ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਖੱਬੀ ਛਾਤੀ `ਤੇ ਰਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵਰ ‘ਚ ਹਾਂ।”
ਮੋਨਿਕਾ ਸੋਚਣ ਲਗੀ, “ਸੈਮੀਨਾਰ ‘ਚ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਕਰੈਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਬਣਾ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਸ ਅਗੇ ਦਸ ਦਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ‘ਚ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਜਿਹੜਾ ਅਗੇ ਨਹੀਂ ਦਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ?”
***
ਸਿਖਿਆ ਮਹਿਕਮਾ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਧੀਨ ਟਰੇਂਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ‘ਦਫਤਰ’ ਵਲੋਂ ਮਹਿਕਮੇ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਪੂਨੇ ਭੇਜਣਾ ਸੀ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲੱਗੀ। ਉਹਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਆ ਪਿਆ ਇਸ ਲਈ ਉਹਨੇ ਅਮਨ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾ ਦਿਤੀ, “ਜਾ ਆ ਯਾਰ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਗਧੀ ਗੇੜੇ ਕਢਦਿਆਂ ਹੀ ਮਰ ਜਾਣਾ…ਨਾਲੇ ਪੂਨੇ ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਆਈਂ, ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਥੋੜੇ ਮਿਲਦੇ ਨੇ। ਇਕ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਦੀ ਗਲ ਦਸਾਂ ਉਥੇ ਕੋਠੇ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾ ‘ਬੁੱਧਵਾਰ ਪੇਠ’ ਬਾਜ਼ਾਰ ਆ। ਹਫਤਾ ਮੌਜਾਂ ਲੁਟੀਂ। ਦਿਨੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਲਗਾਇਆ ਰਾਤੀਂ ਬੁੱਧਵਾਰ ਪੇਠ ‘ਚ ਸੈਮੀਨਾਰ ਲਾ ਲਿਆ…।” ਉਹਨੇ ਸਬਜ਼ਬਾਗ ਦਿਖਾਏ। ਨਾਲ ‘ਦਫਤਰ’ ਦਾ ਡਰਾਵਾ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਖੇ, ”ਅਫ਼ਸਰ ਬੜੇ ਸਖਤ ਨੇ।”
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਠ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਉਥੋਂ ਪੂਨੇ ਨੂੰ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸੀ। ਅੱਠ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਤਪਾਲ, ਤਰਸੇਮ, ਜਗਤਾਰ, ਜਸਵੀਰ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਸਤਪਾਲ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਲੀਡਰ ਸੀ। ਅਮਨ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਦੋਚਿਤੀ ਵਿਚ ਸੀ ‘ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਵੇ’ ਪਰ ਉਹਨੂੰ ‘ਬੁਧਵਾਰ ਪੇਠ’ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੇ ਡਬੇ ‘ਚ ਬੈਠਿਆਂ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ, ਚੁਟਕਲੇ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਚੁਗਲੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੱਡੀ ਵਿਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ “ਸਵੈ ਸੰਵਾਦ” ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੀਪ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਜਿਹੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਜੀਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਆਸ਼ਰਮ’ ਲੈ ਗਈ। ਆਸ਼ਰਮ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ ਥਾਂ ਸੀ। ਉਹ ਅਜੇ ਆਬਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਦੋ ਵੱਡੇ ਹਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 500 ਦੇ ਕਰੀਬ ਬੰਦੇ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਇਕ ਵੱਡਾ ਰਸੋਈ ਘਰ ਸੀ ਤੇ ਪੰਜਾਹ ਕੁ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਨਹਾਉਣ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਕੁ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਲਗਾਉਣ ਗਿਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੁਸਰ-ਮੁਸਰ ਕੀਤੀ, ”ਯਾਰ ਇਹ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਧ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵਰਗਾ ਲਗਦਾ, ‘ਨਾਂ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਰਖਿਆ।”
ਅਮਨ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਕਿਥੇ ਰੋਹੀ ਬੀਆਬਾਨ `ਚ ਲਿਆ ਮਾਰਿਆ। ਏਥੋਂ ਤਾਂ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ‘ਬੁੱਧਵਾਰ ਪੇਠ’ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਕੋਈ ਹੀਲਾ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਣਾ…।”
***
ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ
ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸਹੀ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੈਮੀਨਾਰ ਸੀ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਹੁੰਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਬਹੁਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ-ਅੱਧਖੜ੍ਹ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਹੋਈ। ਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਖੋਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਉਹਦਾ ਖੋਜੀ ਨੰਬਰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਹੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛਾਤੀ `ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਰਖਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਉਤੇ ਖੋਜੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਡਰੈਸ ਸੀ।
ਸਾਰੇ ਖੋਜੀ ਹਾਲ ਵਿਚ ਕੁਰਸੀਆਂ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੀਬੀਆਂ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਆਦਮੀ ਬੈਠੇ ਸਨ। ‘ਅਧਿਆਪਕ ਖੋਜੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਏ।’
ਅਚਾਰੀਆ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮਾਇਕ ‘ਤੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, ”ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵਡਭਾਗੇ ਹੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਕੁਝ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਖੋਜੀ ਹੋ। ਖੋਜੀ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਏਥੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਜਾਵੋਗੇ।
ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਏਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੋ। ਪੰਜ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰਖੋਗੇ, ਤੀਜੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋਗੇ।
ਅਚਾਰੀਆ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀ.ਡੀ. ਚਲਾ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਦੇ ਉਤੇ ਆਉਂਦੇ ਪੰਡਾਲ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ‘ਖੋਜੀ’ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕੁਰਸੀ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਨ ਲਗੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਸਨ, ”ਆਉ ਦੇਖੀਏ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰਨ
ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਉਹਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਮਨ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਟੰਗਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅਸੀਂ ਤੋੜਨੀਆਂ ਨੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਮਾਰੋ। ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀਆਂ ਰੋਕੋ। ਛਲਕਪਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ…।”
ਘੰਟੇ ਕੁ ਲੰਮੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਬਾਅਦ ਅਚਾਰੀਆ ਸੀਤਾ ਜੀ ਪੰਜ ਸੱਤ ਮਿਟਾਂ ਦੀ ਪਾਣੀ ਪੀਣ, ਚਾਹ ਪੀਣ, ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦੀ ਬਰੇਕ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ। ਪੰਜ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ‘ਖੋਜੀ’ ਚੁਪ ਚਾਪ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਿੱਲਦਾ ਦਿਸਦਾ ਤਾਂ ਚੱਪੇ ਚੱਪੇ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ‘ਸੇਵਕ’ ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ ਬਖੇਰਦੇ। ‘ਕਿਰਪਾ ਮੌਨ ਰਹੀਏ’ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁਪ ਕਰਾ ਦਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਹਾਲ ਵਿਚ ਭਜਨ ਦੀ ਕੈਸਿਟ ਵੱਜਦੀ ਖੋਜੀ ਝੱਟ ਕੁਰਸੀਆਂ ‘ਤੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਮਨ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਲਾਈਲਗ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਅਜੇ ਉਸ ਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਉਹਦਾ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠੀਆਂ ‘ਖੋਜਣਾਂ’ ਵਲ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਕ ‘ਡੇਰੇ’ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਰਖਿਆ ਸੀ ਜਿਥੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਈਟ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਨ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੀ ਤਿਖੇ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਚੰਗੀ ਲਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਛਾਤੀ ‘ਤੇ ‘ਖੋਜੀ ਨੰਬਰ 307’ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 307 ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਰਾਦਾ ਕਤਲ। ਉਹ ਅਮਨ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਤਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਬੇਖਬਰ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਧਿਆਨ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਵਲ ਸੀ। ਅਮਨ ਸੋਚਦਾ ਜਦੋਂ ਲਾਈਟ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਖੁਲ੍ਹ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਇਹਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਬੈਠਾਂਗਾ।
ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸੀ, ‘ਮਨ ਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ’ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ‘ਚ ਜ਼ਹਿਰ ਘੋਲ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜਨੀਆਂ ਨੇ। ਉਹ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾ ਕੇ ਰੰਗ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ‘ਛਲ-ਕਪਟ’ ਕੀਤੇ ਨੇ ਉਹ ਯਾਦ ਕਰੋ।
ਅਮਨ ਛਲ-ਕਪਟ ਸੋਚਣ ਲਗਾ, “ਪਾਪਾ ਨੂੰ ਫੌਜ ਵਿਚੋਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਮੰਮੀ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਬੀਐਡ ਕਰਕੇ ਵਿਹਲੇ ਫਿਰਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਲਾਂਭਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਖੱਟ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੁਖੀ ਮੰਮੀ ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਕੋਲ ਰੋਣੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ”ਅਮਨ ਨੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ? ਪੜ੍ਹੀ ਵੀ ਇਹਦੀ ਥਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਆਂ। ਹਰ ਸਾਲ ਫਰਮਾਇਸ਼ਾਂ ਪਵਾ-ਪਵਾ ਪਾਸ ਕਰਵਾਇਆ। ਹੁਣ ਇਹਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ‘ਤੇ ਲਗਵਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮਰਨਾ ਪੈਣਾ ਖਬਰੈ ਤਰਸ ਦੇ ਆਧਾਰ `ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜੇ…।”
ਮੰਮੀ ਦਾ ਹਾਸੇ ਮਜ਼ਾਕ `ਚ ‘ਮਰਨਾ ਪੈਣਾ’ ਕਿਹਾ, ਅਮਨ ਦਿਲ `ਤੇ ਲਾ ਬੈਠਾ। ਉਹ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਣਾ ਵਰਤ ਗਿਆ। ਵਿਚਾਰੀ ਮੰਜੇ `ਤੇ ਪਈ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਅਮਨ ਗੁਨਾਹ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੁਰਸੀ `ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚੀ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੇਵਕ ਨੇ ਉਹਦਾ ਮੋਢਾ ਹਲੂਣਿਆ। ਸੇਵਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੌਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਕਿਤੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਕੀਮਤੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਰਹਿ ਨਾ ਜਾਣ।
ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੀ ਸੀਡੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, “ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾ। ਭਾਵ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ…।” ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਨ ਜਿਵੇਂ ਗੁਨਾਹ ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਿਨ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਵਲ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ।
***
ਸਵੇਰੇ ਅੱਠ ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਡੀਆਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਸਭ ਨੇ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ। ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਥਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਿਆਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਮਿਲ ਗਈ। ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹੀ ਦਫ਼ਤਰ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਕੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ। ਸਤਪਾਲ ਉਹਦੇ ਗਲ ਪੈ ਗਿਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਤੁਸੀਂ ‘ਦਫਤਰ’ ਨੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਏਥੇ ਬੁਲਾਇਆ।”
ਦਨੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਏਥੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਊਟੀ `ਤੇ ਆਂ, ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆ।” ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ
ਕਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, “ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ ਤੁਸੀਂ ਵਧੀਆ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣੋਗੇ।”
ਅਮਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਬਾਕੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੇ ‘ਦਫਤਰ’ ਵਲੋਂ ਨਾ ਭੇਜੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ। ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਹੜੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਕੁਰਸੀਆਂ `ਤੇ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ ਉਥੇ ਦਰੀਆਂ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਉਥੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਸੌਣਾ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਸੌਣਾ ਸੀ। ਤਰਸੇਮ ਸ਼ਾਇਰ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, “ਯਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੀ।”
ਸਤਪਾਲ ਉਹਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਕਾਮਰੇਡ ਹੁਣੇ ਹੀ ਉਥੋਂ ਤੁਰ ਜਾਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਂਦਾ ਪਰ ਬਚਪਨ ਦੀ ਹੰਢਾਈ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਮਸੀਂ-ਮਸੀਂ ਮਿਲੀ ਨੌਕਰੀ ਉਹਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ। ਬੋਲਿਆ; ”ਮਰਦੀ ਨੂੰ ਅੱਕ ਚੱਬਣਾ ਪੈਣਾ।”
“ਮਨ ਜੀਤੇ ਜਗਿ ਜੀਤ” ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸ ਗਿਆ ਇਹ ਹੋਰ ਡੇਰਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬਾਣੀ ਚੋਰੀ ਕਰ ਕਰ ਦੁਕਾਨਾਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਨੇ।” ਦਨੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿੱਖ ਮਨ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ।
“ਇਹ ਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੋਰ ਦਾ ਖੰਭ ਫਸਾ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਮੋਰ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗੇ ਨੇ…।” ਜਗਤਾਰ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਨੇ ਭੰਨਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਸੇਵਕ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਕਿਰਪਾ ਮੌਨ ਰਹੀਏ।”
“ਹੁਣ ਤਾਂ ਬੋਲ ਲੈਣ ਦਿਓ ਯਾਰ।” ਤਰਸੇਮ ਨੇ ਉਲਾਂਭੇ ਵਾਂਗ ਕਿਹਾ।
ਅਮਨ ਬਾਕੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਿਆ ਆਪਣੇ ਛਲ ਕਪਟ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
”ਨੀਵੇਂ ਹੋ ਕੇ ਕੱਟ ਲਵੋ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦਿਨ? ਇਹ ਲੋਕ ਬੜੇ ਜਨੂੰਨੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।” ਤਰਸੇਮ
ਬੋਲਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਕੇ ਪੈ ਗਏ।
ਦੂਜਾ ਦਿਨ
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਵਜੇ ਉਠਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਦੇਰ ਨਾਲ ਉਠਣ ਵਾਲਾ ਨਹਾਣ ਧੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਤਰਸੇਮ ਜਗਤਾਰ, ਦਨੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਨਹਾ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੇ। ਖੋਜੀ ਕੁਝ ਕੁ ਮੀਟਰ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਘੁੰਮ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਜੋ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ
ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਵਾਲਾ ਝੱਟ ਸੀਟੀ ਮਾਰ ਕੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ। ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ। ਹਾਲ ਅੰਦਰ 7.45 `ਤੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਲੀ ਰੀਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਸਾਰੇ ਖੋਜੀ ਹਾਲ ‘ਚ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੁਣਨ ਆ ਜਾਣ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਮੋਟੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਾ ਲੱਗਣੀ ਤਾਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਖੜੇ ਸੇਵਕ ‘ਨਿਮਰਤਾ ਸਾਹਿਤ’ ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ ਬਖੇਰਦੇ ਬਾਹਰ ਫਿਰ ਰਹੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਰ `ਚ ਜਾਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਖੋਜੀ ਦਾਜ ਕੁਰਸੀਆਂ ‘ਤੇ ਆ ਬੈਠੇ। ਅਚਾਰੀਆਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ‘ਸ਼ੁਭ ਸਵੇਰ’ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਿਵਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀਆਂ ‘ਮੌਨ’ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਿਵਰ ‘ਚੋਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਦੇਣਗੀਆਂ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਏ।
ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੀ ਸੀਡੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਮਨ `ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਬਾਰੇ ਹੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, “…ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਹੈ ਉਹ ਤੋਲੂ ਮਨ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਉਹ ਤੋਂ ਬਚੋ’ ਹਰ ਪਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਉ। ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਗਲਤ ਠੀਕ ਸਭ ਆਪੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਸਹਿਜ ਮਨ ਹੈ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਅਸਲੀ ਸਾਥੀ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖੋ।”
ਸੇਵਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੈਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਨ ਵੀ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ।
ਅਮਨ ਨੇ ‘ਤੋਲੂ ਮਨ’ ਦੀ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਵਿਚੀਂ ਤੀਰ ਕੱਢ ਕੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਿਲ ਜਲੇ ਆਸ਼ਕ ਆਪਣੀ ਮਾਸੂਕਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਮਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਵਿਚੀਂ ਤੀਰ ਕੱਢ ਕੇ ਉਤੇ ਆਈ ਲਵ ਯੂ ਲਿਖ ਕੇ ਉਹਨੇ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਮਰ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਕੁੜੀ ‘ਤੇ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ। ਰਾਜੀ ਉਹਦੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਸਾਲੀ ਸੀ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦਾ ਸਿਲਾ ਕਟਵਾਉਣ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਮਨ ਨੇ ਉਹ ਆਈ ਲਵ ਯੂ ਵਾਲਾ ਕਾਗਜ਼ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਫੜਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਸੇ ਲਈ ਭੈਣ ਦਾ ਜਣੇਪਾ ਕਟਵਾਉਣ ਆਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕੇ। ਭੈਣ ਆਪੇ ਮੰਮੀ-ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲਵੇਗੀ। ਅਮਨ ਆਪਣਾ ਰੇੜਕਾ ਪਾ ਬੈਠਾ। ਰਾਜੀ ਮੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਰਹੀ। ਗੱਲ ਏਨੀ ਵਧ ਗਈ ਕਿ ਅਮਨ ਨੇ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਦਵਾਈ ਪੀ ਲਈ ਜਾਂ ਪੀਣ ਦਾ ਢੌਂਗ ਰਚ ਲਿਆ। ਭੈਣ-ਜੀਜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਿੱਤ ਹੀ ਕਲੇਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ। ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਅਮਨ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰੇ ਖੋਜੀ ਕੁਰਸੀਆਂ `ਤੇ ਨਿਢਾਲ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਸੁਣੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਥੱਕੇ-ਟੁੱਟੇ ਦੀ ਅੱਖ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸੇਵਕ ਉਹਨੂੰ ਝੱਟ ਜਗਾ ਦਿੰਦੇ।
ਬਾਰਾਂ ਘੰਟੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਅਮਨ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੱਜ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਲੇਗਾ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚੱਲੇਗਾ ਜਿਹੜਾ ਈਸ਼ਵਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਤਰ ਨੀਵਾਂ ਹੈ।
***
ਜਿਸ ਦਾ ਅਮਨ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਉਹੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੱਤੇ ਜਣੇ ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਘੇਰੀਂ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਫੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ‘ਚ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹੀਨਾ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਧਣੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸਾਧਣੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸਤਪਾਲ ਨੇ ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਾਧਣੀ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ”ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਕ ਵਾਰ ਇਹ ਸ਼ਿਵਰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੋ।”
***
ਸਾਰੇ ਥੱਕੇ ਟੁੱਟੇ ਦਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਏ ਸਨ। ਦਨੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ”ਯਾਰ ਤਿੰਨ ਕੁ ਘੰਟੇ ਤਾਂ ਕੁਰਸੀਆਂ `ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਆਂ ਫਿਰ ਕੁਰਸੀਆਂ ਸਾਡੇ `ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ।
“ਇਹ ਇਲਾਹੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹੋਰ ਸੁਣਨਾ ਪੈਣਾ।” ਸੱਤਪਾਲ ਬੋਲਿਆ।
“ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕੁੜੀ ਜਿਹੜੀ ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਭੈਣ ਬਣਾ ਲਿਆ।” ਤਰਸੇਮ ਬੋਲਿਆ।
”ਅਸੀਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕੁੜੀਏ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਰੁਲਦੀ ਫਿਰਦੀ ਏਂ, ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈ।”
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, “ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਸੇਮ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।”
ਜਗਤਾਰ ਹੱਸਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਤਰਸੇਮ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗਾ।
”ਇਹ ਸਾਲਾ ਸਿਸਟਮ ਹੀ ਏਦਾਂ ਦਾ ਉਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਿਪੁੰਸ਼ਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਆ। ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਬੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।” ਸਤਪਾਲ ਅੰਦਰਲਾ ਕਾਮਰੇਡ ਤੜਫਦਾ।
”ਕਿਰਪਾ ਮੌਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ।” ਸੇਵਕ ਨੇ ਆ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਾਇਆ।
ਅਮਨ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਛੁਰੀਆਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਉਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੂਜੇ ਖੋਜੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਤੀਜਾ ਦਿਨ
ਅੱਜ ਫਿਰ ਖੋਜੀ ਤਿੰਨ ਕੁ ਵਜੇ ਹੀ ਉਠਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹਾ ਲੈਣ। ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸੀ। ਅਚਾਰੀਆ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਵਿਚ ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਦੁਹਰਾਈਆਂ, ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਸਕਰੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਆਏ। ਸਾਰੇ ਖੋਜੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ”ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਉਪਭੋਗਤਾ, ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸੀ। ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣਾ ਹੈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਬਾਵਲ ਅੱਖਰਾਂ ਏ.ਈ.ਆਈ.ਓ.ਯੂ. ਦਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਹੈ। ਘੰਟੇ- ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਕੀ ਹਾਂ?
ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਕੀਹਨਾ ਦਾ ਹਾਂ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਅਮਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਵੀ ਆਏ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਫੌਜੀ ਛੁੱਟੀ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਤਵਾਰ ਸੀ, ਅਮਨ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਸੀ, ਉਹਦੀ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੁੱਟੀ ਸੀ। ਅਮਨ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਖੇਡ ਕੇ ਮੁੜਿਆ। ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਇਆ। ਫੌਜੀ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਹਲਿਆ। ਸਾਹਮਣੇ ਅਮਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, ”ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ ਮਦਰ ‘ਚੋ।”
”ਖੇਡ ਕੇ…।” ਉਹਨੇ ਡਰੇ ਸਹਿਮੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।
”ਜਾਹ ਹੋਰ ਖੇਡ ਆ।” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਨੇ ਦਰ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ।
ਖੇਡਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਉਹਦੇ ਯਾਰ ਦੋਸਤ ਤਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਉਹ ਬੀਹੀ ‘ਚ ਧੁੱਪੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ। ਕੀ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹਾਂ। ਉਹਦੇ ਮਨ ‘ਚ ਬਿਗਾਨੇਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਾਗਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਉਹ ਫੌਜੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲੜੀ ਸੀ।
ਸਾਰੇ ਕੁਰਸੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਢਾਲ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ”ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਂਬਲੀ ਬਣਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਤਲਬੀ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰੋ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮਤਲਬੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਸੀਂ। ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਾ ਕੱਢੋ ਖੁਸ਼ ਰਹੋਗੇ। ਇਹ ਨਾ ਸੋਚੋ ਜਦੋਂ ਸਤਯੁੱਗ ਆਵੇਗਾ ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਸਾਡਾ ਸਤਯੁੱਗ ਅੱਜ ਹੀ ਹੈ…।” ਰਾਤੀ ਨੌਂ ਵਜੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਵਚਨ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ।
***
ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਬਾਅਦ ਹਾਲ ‘ਚ ਦਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਆ ਡਿੱਗੇ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨ ਮਹਾ-ਅਸਮਾਨੀ ਸ਼ਿਵਰ ਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਵਿਚ ਉਹ ਭਾਗ ਲੈ ਸਕਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਲਗਾ ਲਏ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੋਵੇ। ਬਾਕੀ ਸੱਤਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਰ ਚੋਂ ਫਾਰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਰੋਂਦਿਆ ਕੁਰਲਾਉਂਦਿਆਂ ਲਗਾਏ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਮੌਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੌਂ ਗਏ। ਅਮਨ ਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਚੌਥਾ ਦਿਨ
ਅਚਾਰੀਆ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ”ਤੁਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਅਸਮਾਨੀ ਸ਼ਿਵਰ `ਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਵੀਰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ…।
“ਤੁਸੀਂ ਮੌਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਿਵਰ ‘ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀਆਂ…।”
ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਚੱਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪਾਗਲਪਣ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।…ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਪਾਗਲਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸੁਰੰਗ ਕੱਢਣੀ ਹੈ ਸਿਰ ਤੋਂ ਦਿਲ ਤੱਕ, ਸਿਰ ਕਲਯੁਗ ਹੈ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦਿਲ ਸਤਯੁਗ ਹੈ ਤੇਜ ਸਥਾਨ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਤੇਰਾਂ ਇੰਚ ਦੀ ਸੁਰੰਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰ ਤੋਂ ਦਿਲ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰਾ ਇੰਚ ਹੈ…।”
ਅਚਾਰੀਆ ਸੀਤਾ ਜੀ ਸਟੇਜ ਉਤੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਤਨ ਮਨ ਅਤੇ ਧਨ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੁਰਮੰਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਜਾਪ ਕਰਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਹ ਗੁਰਮੰਤਰ ਹੈ, “ਮੈਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਸੱਤਿਆ ਚਾਹੀਏ।” ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਖੋਜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਮਨ ਨੇ ਵੀ ਤਨ-ਮਨ-ਧਨ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
”ਧੰਨਵਾਦ-ਧੰਨਵਾਦ” ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਚੱਲਣ ਲੱਗਾ। ਪਰਦੇ ਉਤੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰ
ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਖੋਜੀ ਵੀ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ। ਸਾਰੇ ਗਿੱਧਾ ਜਿਹਾ ਪਾ ਕੇ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ। ‘ਧੰਨਵਾਦ- ਧੰਨਵਾਦ।’
ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, “ਪਲਕ ਝਪਕ ਕੇ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਣਾ ਹੈ ਮੈਂ ਹਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਸਥਾਨ `ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮੈਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ। ਜੋ ਕੁਝ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੋਣਗੀਆਂ।”
ਸਾਰੇ ਖੋਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਦੋ-ਦੋ ਬੰਦੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਰਸੀਆਂ `ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਖੋਜੀ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਖੋਜੀ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਸੁਆਲ ਪੁੱਛਣੇ ਸਨ। ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ `ਤੇ ਥੱਕੇ ਪਏ ਅਮਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਨੇ ਦਾ ਹੀ ਖੋਜੀ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਮਨ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
-ਕਿਰਪਾ ਦੱਸੋ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?
-ਮੈਂ ਅਮਨ ਹਾਂ।
ਕਿਰਪਾ ਦੱਸੋ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?
-ਮੈਂ ਅਧਿਆਪਕ ਹਾਂ।
ਕਿਰਪਾ ਦੱਸੋ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?
-ਮੈਂ ਆਦਮੀ ਹਾਂ?
ਕਿਰਪਾ ਦੱਸੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਦਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ?
-ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਆਲ ਪੁੱਛੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਸ ਕੁ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਅਮਨ ਦੇ ਜੁਆਬ ਬਦਲ ਗਏ ਸੀ।
ਕਿਰਪਾ ਦੱਸੋ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?
-ਮੈਂ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ
ਕਿਰਪਾ ਦੱਸੋ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?
-ਮੈਂ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?
-ਮੈਂ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ
ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਦਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ?
-ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਕੁਰਸੀਆਂ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਅਮਨ ਨੂੰ ‘ਈਸ਼ਵਰ ਆਏ ਦਲਿਦਰ ਜਾਏ।’ ਗਾਉਂਦੀ ਮੰਮੀ ਯਾਦ ਆਈ। ਲੋਹੜੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਮਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੰਮੀ ਉਹਨੂੰ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੀ। ਦਿਨੇ ਕੇਕ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਧੂਣੀ ਧੁਖਾ ਕੇ ਉਸ ਉਤੇ ਤਿਲ, ਗੁੜ ਤੇ ਰਿਉੜੀਆਂ ਸੁੱਟਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ।
“ਈਸ਼ਵਰ ਆਏ ਦਲਿੱਦਰ ਜਾਏ
ਦਲਿਦਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਏ।”
ਫੌਜੀ ਦਾ ਰੰਮ ਦਾ ਪੈਗ ਲਗਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਆਖਦਾ, ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਆਂ ਲਾਟ ਸਾਹਬ ਦਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਦਰ ਚੋ.. ਕਲਯੁਗ ਦੇ ਉਲਾਂਭੇ ਸੁਣਦਾ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਜੀਹਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਏ, ਇਹੀ ਦਲਿੱਦਰ ਆ। ਇਹਨੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਲਾਈਲੱਗ ਨੇ। ਆਪਣਾ ਹੀ ਖੂਨ ਪੀਣਾ ਏ।
“ਬਾਪੂ ਈਸ਼ਵਰ ਸਿਉਂ ਰੱਬ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨੇ ਕਿੱਥੇ ਮੁੜਨਾ।” ਕਹਿੰਦਾ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ।
ਅਮਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸ ਦੇਵਾਂਗਾ ਮੈਂ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ ਦਲਿੱਦਰ ਨਹੀਂ।
***
ਮੌਨਧਾਰ ਕੇ ਤੇ ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਦੇ ਥਕਾਏ ਸਾਰੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨੱਚਦੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਸੌਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਨੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ, ”ਮਾਮੇ ਤੇਜ਼ ਗਿਆਨ ਦੇ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣੀਏ ਤੇਜ਼ ਗਿਆਨ ਨੂੰ, ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੌਰ ਤੇ ਰੇਲ ਦੇ ਇੰਜਣ ਨੂੰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਆਂ। ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਕੀ ਲੈਣਾ।”
ਸਤਪਾਲ ਬੋਲਿਆ, ”ਏਨੇ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਮੈਂ ਘਰੇ ਫੋਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਾਈਲੈਂਟ ‘ਤੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਘਰੋਂ ਪੰਜਾਹ ਮਿਸ ਕਾਲਾਂ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਫੋਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਘਰ ਆਲੀ ਗੁੱਸੇ ‘ਚ ਕਹਿੰਦੀ, ਮੈਂ ਪੇਕੇ ਚਲੀ ਜਾਣਾ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਕਿਹਾ, ”ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੁਸ ਕੇ ਪੇਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਆ” ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਗੁੱਸੋ ਹੋ ਗਈ। ਤਰਸੇਮ ਬਾਗੀ ਸੁਰ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਜਗਤਾਰ ਹੱਸਣ ਲੱਗਾ, ”ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਖੋਜੀ ਜਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਜ ਸੱਤਿਆ ਚਾਹੀਏ।”
ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ”ਮੈਨੂੰ ਮਿਰਚ ਵਰਗੀ ਤੇਜ ਕੁੜੀ ਚਾਹੀਏ।”
”ਕਿਰਪਾ ਮੌਨ ਰਹੀਏ” ਕਹਿਣ ਸੇਵਕ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਅਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਤਰ ਨੀਵਾਂ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪਰਵਚਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ।
ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਨ
ਸਾਰੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਕੁਰਸੀਆਂ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਅਚਾਰੀਆ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀਆਂ। ਮੌਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਕਿਹਾ।
ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਸੀਡੀ ਚੱਲ ਪਈ, ”…ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਬਿਨਾ ਪੈਸੇ ਖਰਚਿਆਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਓ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇਜ਼-ਮਨ ਵਿਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੁੰਦੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ ਜੋ ਇਸ ਵਿਚ ਵਸ ਰਹੇ ਹੋ…।”
ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਹੁਣ ਫੈਂਸੀ ਡਰੈਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਆਮ ਫੈਂਸੀ ਡਰੈਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ‘ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਹੈ ਹੋਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਦਾ, ਪੰਛੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਾਰੇ ਖੋਜੀ ਹਾਲ ‘ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ। ਕੋਈ ਬਾਥਰੂਮ ਗਿਆ।
ਅਮਨ ਨੂੰ ਫੈਂਸੀ ਡਰੈਸ ਵਿਚ ਦਿਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨੰਗੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਦਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਹਟਾ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਮਾੜੀ ਲੱਗੀ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਛਲ ਕਪਟ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ। ਅਮਨ ਨੂੰ ਬਿੰਦੀ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਯਾਦ ਆਈ। ਮੜ੍ਹੀਆਂ ‘ਚ ਨੰਗਿਆਂ ਘੁੰਮਦੀ। ਬਿੰਦੀ ਉਹਦਾ ਜਿਗਰੀ ਯਾਰ ਸੀ। ਸਮੈਕ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ‘ਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਬੜੀ ਕਹਿਰ ਦੀ ਮੌਤ ਸੀ ਉਹ ਜਵਾਨ ਜਹਾਨ ਪਤਨੀ ਤੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਵਿਲਕਦੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿਉ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਜਵਾਨ ਜਹਾਨ ਪਤਨੀ ਅੱਗੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਰੋਣ ਲਈ ਪਈ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸੀ, ”ਹੁਣ ਇਸ ਵਿਚਾਰੀ ਨੇ ਰੁਲ ਜਾਣਾ।’
ਮਹੀਨੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ‘ਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲ ਗਈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ `ਚ ਭੂਤਨੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ। ਚਿੱਟਾ ਲਿਬਾਸ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੁਰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਝਾਂਜਰਾ ਦੀ ਛਣ-ਛਣ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਹੱਥ ਵਿਚ ਡਾਂਗ ਹੁੰਦੀ। ਕਮ ਦਿਲੇ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਘਰਾਂ ‘ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਭੂਤਨੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੂੰਹ ਸਿਰ ਲਪੇਟਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਲੰਮੀ ਬੀਹੀ `ਚੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਮੜੀਆਂ ਵਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਦਾ ਪੋਲ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਅਮਨ ਦੇ ਘਰੇ ਲੜਾਈ ਪੈਣ ਲੱਗੀ। ਅਮਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ”ਲੋਕ ਸਾਲੇ ਦੋ-ਮੂੰਹੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ ਇਹਨੇ ਵਿਚਾਰੀ ਨੇ ਰੁਲ ਜਾਣਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਲਟ ਬੋਲਦੇ ਨੇ…।”
ਅਮਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮਨ ਮੋੜ ਕੇ ਤੇਜ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਜਿਥੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ, ਲਗਾ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਸਭ ਨੇ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਸਮ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਫਿਰ ਉਥੇ ਹਰ ਸਾਥੀ ਦਾ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਗਾ ਕੇ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ। ਅਮਨ ਸਭ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਤੇਜ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਵੀਰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਇਹ ਬੁੱਧੂ ਦੇ ਬੁੱਧੂ ਹੀ ਰਹੇ। ਸ਼ਿਵਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵਰ ‘ਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।
***
ਉਪਰੋਕਤ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ। ਅਮਨ ਘੰਟੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਸਮਾਧੀ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ। ਹਰ ਗੱਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਆਖਦਾ। ਫੌਜੀ, ਰਾਜੀ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਟਾਫ ਉਹਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੁਝੀ। ਉਹਨੇ ਝਾਂਵਾਂ ਫੜ ਕੇ ਅੱਡੀਆਂ ਕੂਚ ਲਈਆਂ ਨਹਾ ਕੇ ਕੇਸ ਸੁਕਾ ਡੋਰੀ ਪਾ ਕੇ ਚੀਰਮੀ ‘ਚ ਸੰਧੂਰ ਦੀ ਚੁਟਕੀ ਪਾਈ। ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਸੂਟ ਦੇ ਰੰਗ
ਵਰਗੀ ਬਿੰਦੀ ਲਗਾ। ਲਿਪ ਲਾਇਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਸੁਰਖੀ ਲਗਾ, ਸੈਂਟ ਛਿੜਕਾਇਆ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਅਮਨ ਕੋਲ ਗਈ। ਚੁੰਨੀ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਤੇ ਲਪੇਟਦੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ”ਦੇਖਿਓ ਮੇਰਾ ਸੂਟ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ?” ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਮਾਧੀ ਲਗਾਈ ਬੈਠਾ ਸੀ।
”ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਜੀ…।”
”……।”
ਰਾਜੀ ਨੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਹਲੂਣਿਆ ”ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਜੀ…।”
ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚੀ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਰਾਜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਮਾਰੇ ਕੁੱਟੇ ਹੱਡ-ਹੱਡ ਪੋਲਾ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਉਹਨੇ ਉਹਦਾ ਮੋਢਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਲੂਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, ”ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਜੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੁਣੋ…।”
ਉਹਨੂੰ ਪੱਥਰ ਬਣਿਆ ਦੇਖ ਰਾਜੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਅਮਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਦੁਹੱਥੜਾ ਮਾਰਿਆ। ”ਅੱਗ ਲੱਗ ਜੇ ਤੇਰੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ, ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ…। ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਬੋਲਣ ਦਾ ਭਾਅ ਨੀ…ਚੋਦਿਆ ਸ਼ਿਵਰ ਦਾ…।”
ਅਮਨ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਹੱਥ ਉਤਾਂਹ ਚੁੱਕਿਆ। “ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੁੱਤੀਆਂ ਆਲੇ ਕੰਮ
ਨੇ ਤੇਰੇ…” ਫਿਰ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ। ਮਾਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਹੱਥ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਾਜੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, “ਨਾ ਮਾਰ ਕੇ ਦਿਖਾ ਜੇ ਪਿਉ ਦਾ ਪੁੱਤ ਏਂ…।”
ਉਹ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਫੌਜੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਹੂ ਦੀ ਥਾਂ ਅਮਨ ‘ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ, “ਮਦਰ ਚੋ ਕਲਯੁਗ਼..ਲਾਈਲੱਗ ਮਦਰ ‘ਚੋ। ਬਿੰਦੀ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਤਾਂ ਬਿੰਦੀ ਮਰੇ ਤੇ ਰੁਲੀ ਸੀ, ਮਦਰ ‘ਚੋ ਤੇਰੀ…।”
ਅੱਜ ਉਹ ਅੰਦਰ ਬੈਠਾ ਹੀ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਕਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਮਨ ਬੈਠਕ ‘ਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਅੰਦਰੋਂ ਕੁੰਡਾ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ,
“ਮੈਂ ਸ਼ਿਵਰ ‘ਚ ਹਾਂ।”

ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮਜ਼ਾਕ – ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ

February 19, 2019 by

ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦੁਪਹਿਰਸਰਦੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸੀਨਾਦੀਆ ਨੇ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਰੱਖੀ ਸੀਉਸਦੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਮ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਉਪਰਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਜਿਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ ਸੀਅਸੀਂ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਹਾਂਸਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮੈਦਾਨ ਤੱਕ ਇੱਕ ਢਲਾਣ ਪਸਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਇਵੇਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਲਿਸ਼ਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸਲੈੱਜ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਚਮਕੀਲਾ ਲਾਲ ਕੱਪੜਾ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਚੱਲ ਨਾਦੀਆਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਸਲੀਏ!” ਮੈਂ ਨਾਦੀਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ”ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ! ਘਬਰਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਸੀਂ  ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਹੇਠਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੇ।”

ਲੇਕਿਨ ਨਾਦੀਆ ਡਰ ਰਹੀ ਸੀਇੱਥੋਂ, ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਕਗਾਰ ਤੋਂਹੇਠਾਂ ਮੈਦਾਨ ਤੱਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਉਸਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਲੰਬਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀਲੀ ਪੈ ਗਈਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਝਾਕਦੀ ਤਾਂ ਆਖ਼ਰੀ ਸਿਰਾ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਖੂਹ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।  ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲੈੱਜ ਤੇ ਬੈਠਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਤਰਾਹ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂਜੇ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਕੁੱਦ ਜਾਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ!! ਉਹ ਤਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਮਰ ਹੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜਾਂ ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ

ਮੇਰੀ ਮਿੰਨਤ ਮੰਨ ਲੈ!” ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ  ਕਿਹਾ,ਨਾ, ਨਾਡਰ ਨਾ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਰਾਸਰ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ ਹੈ।

ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਹ ਮੰਨ ਗਈ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੁਲ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਬੱਗੀ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਲੈੱਜ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠ ਗਿਆਅਸੀਂ ਉਸ ਅਥਾਹ ਗਹਿਰਾਈ ਦੇ ਵੱਲ ਫਿਸਲ ਪਏਸਲੈੱਜ ਗੋਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀਬੇਹੱਦ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਦੇ ਧੱਪੜ ਸਾਡੇ ਚੇਹਰਿਆਂ ਤੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨਹਵਾ ਇਉਂ ਚੀਖ਼ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤੇਜ਼ ਸੀਟੀਆਂ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਹਵਾ ਜਿਵੇਂ ਗ਼ੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬਦਨ ਨੂੰ ਚੀਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਉਤਾਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀਹਵਾ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀਲੱਗਦਾ ਹੈਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੈਂਤ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜ ਕੇ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਨਰਕ ਦੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਸਪਾਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜੀ ਜਾਂਦੀ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬਸ ਹੁਣ ਮਰੇ ਕਿ ਮਰੇ।  


ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਦੀਆ!” ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ

ਸਲੈੱਜ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀਹੌਲੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈਹਵਾ ਦਾ ਗਰਜਣਾ ਅਤੇ ਸਲੈੱਜ ਦਾ ਗੂੰਜਣਾ ਹੁਣ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾਸਾਡੇ ਦਮ ਵਿੱਚ ਦਮ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਅਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂਨਾਦੀਆ ਅੱਧਮਰੀਜਿਹੀ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ।  ਉਹ ਬੱਗੀ ਪੈ ਗਈ ਸੀਉਸਦਾ ਸਾਹ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀਮੈਂ ਸਲੈੱਜ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ

ਹੁਣ ਚਾਹੇ ਜੋ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਸਲੈੱਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੈਠਾਂਗੀ,  ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ!  ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰਦੇਮਰਦੇ ਬਚੀ ਹਾਂ।” ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਸਾਇਆ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ”ਮੇਰੀ ਤੌਬਾ…ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਜਾਨ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਈ ਸੀ!”

ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਹਿਜ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗੀ। ‘ਕੀ ਉਸਨੇ ਸਚਮੁੱਚ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ ਸਨ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਐਸਾ ਬਸ ਐਵੇਂ ਹਵਾਈ ਸਰਸਰਾਹਟ ਸੀ?’  

ਮੈਂ ਨਾਦੀਆ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਸਿਗਰਟ ਦੇ ਕਸ਼ ਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਦਸਤਾਨੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ

ਨਾਦੀਆ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦੇਰ ਤੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ ਇਹ ਪਹੇਲੀ ਉਹਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਉਸਨੇ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੁਣੇ ਸਨ, ਸੁਣੇ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?  ਇਹ ਸੱਚ ਸੀ ਜਾਂ ਝੂਠ? ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਸਵੈਮਾਣ ਦਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ, ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਵਾਲ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ। ਨਾਦੀਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਧੀਰ ਉਦਾਸ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਭਾਂਪਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੂੰ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕੁਝ ਕਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹਾਵਭਾਵਾਂ ਬੜੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਖੇਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ? ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਕੁੱਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਾਵਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਸੀ। ਉਹ ਝੇਂਪ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਡਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ….  

ਸੁਣੋ !” ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।  

ਕੀ?”  ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।  

ਚੱਲੋ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਫਿਸਲੀਏ।” ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪਹਾੜੀ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂਮੈਂ ਫਿਰ ਡਰ ਨਾਲ ਬੱਗੀ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਨਾਦੀਆ ਨੂੰ ਸਲੈੱਜ ਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹਾਂਅਸੀਂ  ਫਿਰ ਤੋਂ ਨਰਕ ਕੁੰਡ ਦੇ ਵੱਲ ਫਿਸਲਦੇ ਹਾਂਫਿਰ ਤੋਂ ਹਵਾ ਦੀ ਗਰਜ ਅਤੇ ਸਲੈੱਜ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਸਲੈੱਜ ਫ਼ੱਰਾਟੇ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ:  

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ  ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਦੀਆ!”

ਹੇਠਾਂ ਪੁੱਜ ਕੇ ਜਦੋਂ ਸਲੈੱਜ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਦੀਆ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਢਲਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਹੇਠਾਂ ਫਿਸਲੇ ਸੀ,  ਫਿਰ ਦੇਰ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਬੇਪਰਵਾਹ ਅਤੇ ਭਾਵਹੀਨ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਰਹੀਉਸ ਦੀ ਬੇਕਰਾਰੀ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਸ  ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਝਲਕਦੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਦੁਪੱਟਾ ਅਤੇ ਬਿਖਰੀਆਂ ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇੰਤਹਾਈ ਗ਼ੈਰ ਯਕੀਨੀ ਦਾ ਹਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ: 

“ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੁਣੇ ਸਨ ਜਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਾਮਖ਼ਿਆਲੀ ਹੀ ਸੀ?”



ਉਸਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵੱਧ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਅਣਭਿੱਜ ਸੀਉਸਦਾ ਧੀਰਜ ਮੁੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਤੇ ਤਰਸ ਰਿਹਾ ਸੀਬੇਚਾਰੀ ਕੁੜੀ! ਉਹ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਅਦਾ ਨਾਲ ਬੁੱਲ੍ਹ ਅਟੇਰ ਲੈਂਦੀ ਸੀਉਹ ਰੋਣਹਾਕੀ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ

”ਹੁਣ ਘਰ ਚੱਲੀਏ?” ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।  

”ਪਰ ਮੈਨੂੰਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਫਿਸਲਣਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸ਼ਰਮਾ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ:  

ਕਿਉਂ ਨਾ ਆਪਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਫਿਸਲੀਏ?”

ਹਾਂਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਫਿਸਲਣਾ ਅੱਛਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਸਲੈੱਜ ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਡਰ ਨਾਲ ਬੱਗੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ। ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਹੁਣ ਅਸੀ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਇਸ ਵਾਰ ਨਾਦੀਆ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਰੂਮਾਲ ਰੱਖਕੇ ਖੰਘਣ ਲਗਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਅਸੀ ਢਲਾਨ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਸਰਗੋਸ਼ੀ ਕੀਤੀ:

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਦੀਆ!”

ਅਤੇ ਪਹੇਲੀ ਪਹੇਲੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਨਾਦੀਆ ਹੁਣ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਬੇਕਰਾਰ ਸੀ।  ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਸੀ। ਖੈਰ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਘਰ ਤੱਕ ਛੱਡਣ ਗਿਆਉਹ ਹੌਲੀ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਉਹੀ ਸ਼ਬਦ ਕਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਕਿਵੇਂ ਤੜਫ਼ ਰਿਹਾ ਸੀਪਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੀ ਸੀ:

“ਹਵਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਸੀ! ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਇਹ ਹਵਾ ਨੇ ਕਹੇ ਸੀ!”

ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਰੁੱਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:

“ਅੱਜ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਫਿਸਲਣ ਲਈ ਜਾਣਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈਣਾ।-ਨਾਦੀਆ।”

ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਦੋਨੋਂ ਰੋਜ ਫਿਸਲਣ ਲਈ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸਲੈੱਜ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਫਿਸਲਦੇ ਹੋਏ ਹਰ ਵਾਰ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਅਵਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ:  

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ,  ਨਾਦੀਆ!”

ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਦੀਆ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ,  ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਨਸ਼ਾ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਮਾਰਫੀਨ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈਹੁਣ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ।  

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਫਿਸਲਣ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਡਰ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹੇਲੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਤੜਫਾਉਂਦੇ ਹਰ ਵਾਰ ਮੈਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਹੀ ਮਸ਼ਕੂਕ ਹੁੰਦੇ। ਸਾਡੇ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪਰਗਟਾ ਕਰਦਾ ਸੀਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂਪਰ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾਸ਼ਰਾਬ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਰਤਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪੀਤੀ ਜਾਵੇ ਨਸ਼ਾ ਤਾਂ ਉਹ ਓਨਾ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆਭੀੜ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਨਾਦੀਆ ਉਸ ਢਲਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਤਲਾਸ਼ ਰਹੀਆਂ ਫਿਰ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ…ਇਕੱਲੇ ਫਿਸਲਣ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਸੀਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਰ! ਉਹ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਗੀ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ,  ਉਹ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਪਰ ਉਹ ਅੱਗੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਿਨਾਂ ਝਿਝਕ, ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇਸ਼ਾਇਦ ਆਖ਼ਰ ਉਸਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਹੀ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵਾਰ ਇਕੱਲੀ ਹੇਠਾਂ ਫਿਸਲ ਕੇ ਦੇਖੇਗੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਹੋਵਾਂਗੀ ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਡਰ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਲੈੱਜ ਤੇ ਬੈਠ ਗਈਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਫਿਸਲ ਪਈ… ਸਲੈੱਜ ਦੇ ਫਿਸਲਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀਨਾਦੀਆ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ .. ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾਮੈਂ ਬਸ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਥਕੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਿੱਸੀਜਿਹੀ  ਸਲੈੱਜ ਤੋਂ ਉੱਠੀ। ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂਹੇਠਾਂ ਫਿਸਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਇੰਨਾ ਡਰ ਲਗਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਲਈ ਕੁੱਝ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਜਾਂ ਸਮਝਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀਫਿਰ ਕੁੱਝ ਹੀ ਅਰਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਸੰਤ ਦਾ ਮੌਸਮ ਗਿਆਮਾਰਚ ਦਾ ਮਹੀਨਾ…. ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਸਾਡੀ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕੀ ਉਹ ਬੱਗੀ ਪਹਾੜੀ ਵੀ ਕਾਲੀ ਪੈ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਰੀ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲ ਗਈਸਾਡਾ ਫਿਸਲਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਨਾਦੀਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕਣਾ।  ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੁਣ ਕੋਈ ਨਹੀਂ: ਹਵਾ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਕੇ ਕਾਫੀ ਅਰਸੇ ਲਈ ਪੀਟਰਜਬਰਗ ਜਾਣ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ… ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ

ਮੇਰੇ ਪੀਟਰਜਬਰਗ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀਜਿਸ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਦੀਆ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ  ਇਹ ਬਾਗ਼ ਉਸ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਵਾੜ ਹੀ ਨਾਦੀਆ ਦੇ ਮਕਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਗ਼ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਸੀਅਜੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਠੰਡਕ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਬਰਫ਼ ਪਈ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਹਰਿਆਲੀ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬਸੰਤ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਿਚਹਾਟ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀਮੈਂ ਵਾੜ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਦੀਆ  ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਤਰਫ ਵੇਖਿਆਨਾਦੀਆ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਨਜਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀਬਸੰਤੀ ਹਵਾ ਉਸਦੇ ਉਦਾਸ ਫਿੱਕੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਸਹਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀਇਹ ਹਵਾ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਹਵਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਉਦੋਂ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਸ਼ੂਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ ਸਨ।  ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੋਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਗੱਲ੍ਹ ਤੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਿ ਤੁਰੇਅਤੇ ਬੇਚਾਰੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਹਵਾ ਨੂੰ ਇਹ ਅਰਜੋਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋਹਰਾਏਅਤੇ ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਝੋਕਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ:

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਦੀਆ!”

ਅਚਾਨਕ ਨਾ ਜਾਣੇ ਨਾਦੀਆ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ! ਉਹ ਚੌਂਕ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਲੱਗੀ  ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾਏ।  ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੁਸ਼ ਸੀ,  ਬੇਹੱਦ ਸੁਖੀ,  ਬੇਹੱਦ ਸੁੰਦਰ

ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਬੰਨਣ ਲਈ ਘਰ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ .  .  .  

ਇਹ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈਹੁਣ ਨਾਦੀਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀਉਸਨੇ ਖ਼ੁਦ ਵਿਆਹ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।  ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਫਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੀ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਫਿਸਲਣ ਲਈ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਾਂਹਵਾ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹਨ, ਇਹ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਦ, ਦਿਲ ਟੁੰਬਵੀਂ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਯਾਦ ਹੈ

ਅਤੇ ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਉਂ ਕਹੇ ਸਨ, ਕਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਐਸਾ ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤਾ ਸੀ!

ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਰਿਹਾ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ (ਅਮਰੀਕੀ ਕਹਾਣੀ) – ਕੀਟ ਸ਼ੋਪਨ

December 21, 2018 by

 

ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਮਲਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੇਮਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਯਾ ਖ਼ੂਬ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਨਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ; ਦੋਨੋਂ ਮੈਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਤਾਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੁਹੱਬਤ ਭਰਪੂਰ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਝੋਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮੈਪਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲੇਟ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਰਾਤ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਮਲਕੜੇ ਜਿਹੇ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੀਂਗਦੀ ਹੋਈ ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੋਵਾਂ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਿਆਹੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਰਾਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਲੋਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਪਲ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਟਪਕਦੀ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦਰਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਰਹੀ।

ਰਾਤ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਨਸਾਨੀ ਸ਼ਕਲਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਹਰਕਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਚੂਹੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਂਦੀ। ਮੇਰੀ ਸਮੁੱਚੀ ਹਸਤੀ ਚੈਨ-ਬਖ਼ਸ਼ ਰਾਤ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਖੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਟਿੱਡਿਆਂ ਨੇ ਨੀਂਦ ਦੇ ਗੀਤ ਗਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ: ਕਿੰਨੇ ਅਕਲਮੰਦ ਹਨ ਉਹ, ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਕ ਬਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਬਸ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ “ਸੌਂ ਜਾਓ ਸੌਂ ਜਾਓ ਸੌਂ ਜਾਓ।” ਹਵਾਵਾਂ ਮੈਪਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਭਰੀਆਂ ਕੁਤਕੁਤਾਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਝੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਬੇਵਕੂਫ ਕਿਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਬੋਝ ਬਣਦੇ ਹਨ! ਇਹ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਹੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਜਾਦੂਗਰ ਦੇ ਤਲਿਸਮ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਅੱਜ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਸਬਕ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਆਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਰਖ਼ ਗੱਲ੍ਹਾਂ, ਬੇਖੌਫ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਖਰਵੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਘ੍ਰਿਣਾ-ਯੋਗ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਈਸਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ? ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਵਕੂਫ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਕੱਲ੍ਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਲਕ ਨੂੰ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਕੋਲੋਂ ਈਸਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਮੈਂ ਤਾਰਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਾਂ: ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਬਾਪ ਵਲੋਂ ਜੁਰਮ ਦਾ ਇਕਬਾਲ  (ਮੋਪਾਸਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ)

December 20, 2018 by

 

ਮੋਸੀਓ ਬਾਦੂਨ ਲਰਮਿੰਸ ਦੇ ਜਨਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀ ਉਮਡ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਾਦਰੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬੋਲੇ ਆਖ਼ਿਰੀ ਸ਼ਬਦ ਹਰ ਸ਼ਖਸ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ: “ਮਰਹੂਮ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਆਦਮੀ ਸੀ!”

ਇਸ ਕਥਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਿਆਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਕਹਿਣੀ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕੱਟਿੰਗ ਵਿਚ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਆਦਮੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਦੀ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੈਰਾਤ ਦਿੰਦੇ ਵਕਤ ਉਹ ਨਾਲ ਕੁਝ ਤਸੱਲੀ ਅਤੇ ਨੇਕ ਸਲਾਹ ਅਵਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਹੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਦੁਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਜੁਆਈ, ਪੋਇਰੇਲ ਦੇ ਲਾ ਵੁਲਤ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਦੋਨੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੁਹਣੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੋਨੋਂ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਨਾਜ਼ੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਝੜੀ ਵਰਸਾ ਰਹੀਆਂ ਸੀ।

ਰਸਮਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਧੀ ਅਤੇ ਜੁਆਈ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਬਾਪ ਦੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠੇ। ਮਰਹੂਮ ਦੀਆਂ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਤਿੰਨੋਂ ਸਿਰਫ ਉਸੇ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਰਹੂਮ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨੱਥੀ ਇੱਕ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਮਰਹੂਮ ਦੇ ਜਵਾਈ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਫਾਫਾ ਚਾਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਐਨਕ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਾਂਗ ਅਜਿਹੇ ਸਪਾਟ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਵਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਓ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ! ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੈਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਾਂਗਾ। ਇੱਕ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਇਕਬਾਲ, ਜਿਸਦੀ ਪਸ਼ੇਮਾਨੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਜੁਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਘਿਣਾਉਣਾ ਜੁਰਮ।

ਮੈਂ ਪੰਝੀ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਰਸ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹੀ ਅਰਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੈਰਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਦੂਰ ਦਰਾਜ਼ ਦੇ ਦਿਹਾਤ ਤੋਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਜਾਂ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸਮਤ ਆਜ਼ਮਾਈ ਕਰਨ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵਕਤ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗੀਠੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਤਸੀਹੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ, ਉੱਕਾ ਇਕੱਲਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਧੁੰਦਲੇ ਧੁੰਦਲੇ ਖ਼ਤਰੇ ਮੰਡਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਜਨਬੀ ਅਤੇ ਖੌਫਨਾਕ ਖ਼ਤਰੇ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਜੋ ਕੰਧ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਆਂਢੀ ਜਿਸਦਾ ਮੈਂ ਨਾਮ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਕੰਧ ਦੇ ਪਾਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਹੀ ਦੂਰ ਹੈ ਜਿੰਨੇ ਮੇਰੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚ ਝਿਲਮਿਲਾਉਂਦੇ ਤਾਰੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਜਿਹਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਖੌਫ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਦਾ ਬੁਖਾਰ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਕੰਧਾਂ ਤੋਂ ਖੌਫ ਆਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਕਮਰੇ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਇੰਨੀ ਗਹਿਰੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਬੰਦੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇਸ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਇਸ ਕਦਰ ਆਸਵੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕੁਰਸੀ ਜਾਂ ਮੇਜ਼ ਦੀ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਚਿਰਚਰਾਹਟ ਵੀ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਪਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਨਾ ਜਾਣੇ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ, ਇਸ ਸੁੰਨਮਸੁੰਨਤਾ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਬੇਤੁਕਾ ਅਤੇ ਉਘੜ-ਦੁਘੜਾ ਬੋਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਬਸ ਸਿਰਫ ਕਮਰੇ ਦੀ ਚੁੱਪ ਤੋੜਨ ਦੇ ਲਈ। ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਇੰਨੀ ਅਜੀਬ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਖੌਫ ਆਉਂਦਾ। ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਓਪਰੀ ਓਪਰੀ, ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਦਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਮਰੇ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦਿਲਗੀਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕਰ ਪਰਤਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਜਿਹੀ ਗੂੰਜ ਜੋ ਸਿਰਫ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਉਹ ਕੁੜੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਪੈਰਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਨਾਕਾਫੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧੀ ਸਾਦੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਪਵਾਸੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਓਹ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਦਿਨ ਕੱਟਣ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਅਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਮਿਲੀ ਜੋ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਫ਼ੌਰਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨਨ ਕੁੱਝ ਦੇਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਔਰਤ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅਮੀਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇ ਕੇ।

ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਬਨਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਤੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਈ ਇਸ ਸੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੰਗਲ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ। ਬੁਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਔਰਤ, ਮੇਰੇ ਉਸ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਬੱਚੇ, ਮੈਂ ਜਿਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸਦੀ ਵੇਖ-ਭਾਲ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਕੋਲੋਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ; ਇਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੇਗੀ।

ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਮੇਰੀ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਜੁਰਮ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਕੀੜਾ ਕੁਰਬਲ ਕੁਰਬਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸੂਤਰਬਧ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਿਤਵਿਆ ਪਰ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦੇ ਲਈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਾਦਸਾ ਪੇਸ਼ ਆ ਜਾਏ ਤਾਂ? ਨਾ ਜਾਣੇ ਕਿੰਨੇ ਬੱਚੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਓਹ! ਮੈਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਾਹਿਸ਼ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵੱਧਦੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇ।

ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮਕਾਨ ਇੱਕ ਝੂਠ-ਮੂਠ ਦਾ ਘਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ, ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਭ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਲ ਕੋਈ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਪ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵੈਸੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇੱਕ ਬਾਪ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵੱਧਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਨਿੱਤ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਕਬੂਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੱਲੋਮੱਲੀ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰਾ ਘਰ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਪੋਤੜੇ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਦਸਤਾਨਿਆਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜੁਰਾਬਾਂ, ਜਾਣੀ ਕਿ ਅਨਗਿਣਤ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਖਿਲਰੀਆਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੋਣ ਧੋਣ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਕੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਗੱਲ ਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਨਹਿਲਾਏ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਕੱਪੜੇ ਬਦਲੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਛੂ ਲਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਸੁਲਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਸਵੇਰ ਵਕਤ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹਰ ਵਕਤ ਲਗਾਤਾਰ।

ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਬਣੀ। ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਕੈਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਫ਼ੌਰਨ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਂਗਾ। ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮੇਲ-ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਧੀ ਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਕ ਦੋਚਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਹੀ ਰਸਤੇ ਸਨ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਬੱਚੇ ਦਾ ਬਾਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਦੀਵਾਨਿਆਂ-ਹਾਰ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ; ਕਿਉਂ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪਲ ਭਰ ਦੀ ਵੀ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਕਸ਼ਟਾਂ, ਤਸੀਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਗੜੇ ਖਾਂਦਿਆਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਖ਼ਿਆਲ ਚਮਗਿੱਦੜਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਗੁੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜਫੜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਲਈ ਨਫਰਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਇਸ ਮਾਸ ਦੇ ਧੜਕਦੇ ਲੋਥੜੇ ਦੇ ਲਈ। ਉਸ ਚੀਖ਼ਦੀ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਜ਼ਿੰਦ ਦੇ ਲਈ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਖੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਰਾਹ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਭ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਤਮੰਨਾਵਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਕੈਨਵਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਭਰਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਦਸੰਬਰ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਠੰਡੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਬਦਰੂਹਾਂ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਚੰਘਿਆੜਾਂ ਛੱਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਡਾਇਨਿੰਗ ਰੁਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦਾ ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਦਬੇ ਪੈਰ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੱਚਾ ਸੁੱਤਾ ਸੀ।

ਮੈਂ ਅੰਗੀਠੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ ਆਰਾਮ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਾ। ਬਾਹਰ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।

ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਮਹੀਨਾ ਕੁ ਪੁਰਾਣਾ ਉਹੀ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਖਿਆਲ ਹਨੇਰੀਆਂ ਗੁੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗਦਾ; ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਣ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕੈਂਸਰ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਜਿਸਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਅਜਗਰ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਮੈਨੂੰ ਸਾਲਿਮ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ, ਧਿਕਾਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨਵੇਂ ਖ਼ਿਆਲ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਖਿੜਕੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਕੋਲੋਂ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਛੁਡਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਤਸੀਹੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਇਸ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਦ, ਸਚਮੁਚ ਦੇ ਜਿਸਮਾਨੀ ਅਤੇ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਦਰਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਲਗਾ ਸੀ।

ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਹੱਟ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਕਿਵੇਂ ਇਕਬਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ?

ਉਹ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਬਨਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨਗੀ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇਸ ਦੀਵਾਨਗੀ ਨੂੰ ਇਸ ਅੜਿੱਕੇ ਨੇ ਹੋਰ ਤੀਖਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਕੱਚ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸਾ ਵਗਣ ਲਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਗਲਪਣ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਗਾ। ਹਾਂ ਉਸ ਰਾਤ ਮੈਂ ਸੱਚ ਹੀ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬੱਚਾ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹੀ ਉਹ ਗਿਰਿਆ ਗਰਭ ਸੀ, ਇਹੀ ਉਹ ਪੂੰਗ ਸੀ, ਇਹੀ ਉਹ ਮਾਸ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲਾਇਲਾਜ ਤਸੀਹੇ ਦੀ, ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਦੀ ਉਮਰ ਕ਼ੈਦ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਨੰਗਾ, ਆਪਣੇ ਪੰਘੂੜੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੇਰੇ ਬੈੱਡ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਚੈਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੌਂ ਸਕਿਆ ਸੀ।

ਓਏ ਮੇਰਿਆ ਰੱਬਾ! ਜੋ ਕੁੱਝ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਉਹ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਖ਼ਬਰ? ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਉਕਸਾਇਆ ਸੀ? ਓਹ ਕਿਹੜੀ ਦੁਸ਼ਟ ਤਾਕ਼ਤ ਸੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਭੂਤ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਬਸ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਏਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਧਮਕ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹਥੌੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਸ ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਕੁੱਝ ਯਾਦ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਦੀ ਧਮਕ। ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਬਦਹਵਾਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਵਕਤ ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਮਨੋ-ਭਰਮ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਉਸ ਨੁਕਤੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ।

ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਿਸਮ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾਈ ਉਤਾਰ ਕੇ ਅਤਿਅੰਤ ਬੋਚ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੈਂਦ ਲਪੇਟ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਅਲਫ਼ ਨੰਗਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਰਿਹਾ।

ਫਿਰ ਮੈਂ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪੱਲੇ ਪੂਰੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ। ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਦਾ ਝੋਕਾ ਕਿਸੇ ਕਾਤਿਲ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਅੰਦਰ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ। ਹਵਾ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੰਡੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਦੀ ਲੋਅ ਟਿਮਟਿਮਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਮੈਂ ਉਵੇਂ ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਪਲਟ ਕੇ ਦੇਖ ਸਕਾਂ ਕਿ ਉੱਥੇ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਹਵਾ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਖੰਘਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਵਜੂਦ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਹਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਤੱਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਝੱਪਟ ਕੇ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪੱਲੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪੰਘੂੜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਪੁੱਜਿਆ।

ਉਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ। ਉਹ ਬਰਫ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਡੀਆਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾਈ ਉਸ ਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

ਫਿਰ ਨਾ ਜਾਣੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਅਚਾਨਕ ਤਰਸ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਾਸੂਮ ਲਈ ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਝੁਕ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸੁਨਹਿਰੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਅੰਗੀਠੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਆਰਾਮ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

ਮੈਂ ਹੈਰਤ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇਸ ਹਰਕਤ ਤੇ ਗ਼ੌਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੂਫਾਨ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਹੀ ਖੋ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਖ਼ੁਦ ਤੇ ਕਾਬੂ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਦਹੋਸ਼ ਮਲਾਹ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਖੰਘਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਛੁਰਾ ਖੋਭ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ? ਓ ਮੇਰੇ ਰੱਬਾ, ਓ ਮੇਰੇ ਰੱਬਾ!! ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ।

ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਠਕੇ ਪੰਘੂੜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਝੁਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਪਰ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਜਿਹੀ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਖੰਘਿਆ। ਮੇਰੇ ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਦਹਸ਼ਤ ਤਾਰੀ ਹੋਈ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਝ ਕ਼ਦਮ ਪਿੱਛੇ ਹੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮੋਮਬੱਤੀ ਛੁੱਟ ਗਈ।

ਮੋਮਬੱਤੀ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਪੁੜਪੜੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰ ਵਗ ਕੇ ਮੇਰੀ ਗਰਦਨ ਦੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਠੰਡੇ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੀ ਉਹ ਧਾਰ ਜੋ ਸਿਰਫ ਰੂਹ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਵਹਿ ਤੁਰਦੀ ਹੈ।

ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਮੈਂ ਪੰਘੂੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੈਨ ਨਾਲ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਚੈਨ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਖੰਘਣ ਦੀ ਹਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚਾਬੁਕ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਲੱਗਦੀ।

ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁਰਖ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੇਸ਼ੇ ਦੀ ਖ਼ਰਖ਼ਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਨੌਕਰਾਨੀ ਆਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਕਦਮੀ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਣ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਡਾਕਟਰ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੋਲਿਆ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਦੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਗਈ? ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਪੱਤਝੜ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਬਣ ਲਗਾ।

ਫਿਰ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ?”

“ਕੋਈ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?” ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਹੁਣੇ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਵਾਂਗਾ।”

ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਇਆ। ਮੇਰੇ ਬੇਟੇ ਨੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਨੀਮ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਖੰਘ ਛਿੜਦੀ ਰਹੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਹ ਘੰਟੇ ਕਿਵੇਂ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਫਿਰ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ।

ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦਿਨ ਅਤੇ ਇਸ ਪਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਬੀਤਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਾਦਾਂ ਦਗਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਿਰੀਆਂ ਹੋਣ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਚੋੜ ਨਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਦਰਿੰਦੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹੋਣ।

ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਪਾਗਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।

ਮਿਸਟਰ ਪੋਇਰੇਲ ਦੇਲਾ ਵੁਲਤ ਨੇ ਆਦਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਚਸ਼ਮਾ ਉੱਪਰ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸਨ। ਮਰਹੂਮ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਪਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਰਦ ਚੇਹਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਵਕੀਲ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, ਇਸ ਖ਼ਤ ਨੂੰ ਫ਼ੌਰਨ ਖਤਮ ਕਰ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਸਰੇ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰ ਝੁੱਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਕੀਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮੋਮਬੱਤੀ ਬਾਲੀ ਅਤੇ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤ ਨੂੰ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅੱਡ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੀਲੀ ਬਾਲ਼ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਲਪਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਬੈਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਲਦਾ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ। ਕਿਉਂਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ ਪੱਤਰਿਆਂ ਦੀ ਚਿੱਟਿਆਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਲੇ ਅੱਖਰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਰਹੂਮ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਪੱਬ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਧੋਲ ਕੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਈ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਰਾਖ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਹ ਭੇਤ ਰਾਖ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਫ਼ਰਾਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਅਨੁਵਾਦ: ਚਰਨ ਗਿੱਲ

ਮੁੱਦਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ – ਮੁਪਾਸਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

December 20, 2018 by

ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਭਰੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹਵੇਲੀ ਸੀ। ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਛਾਂਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਗਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਗ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੇ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੈਦਾਨ ਸੀ। ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਲਕੁੰਡ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮਰਮਰ ਵਿੱਚੋਂ ਤਰਾਸ਼ੀਆਂ ਪਰੀਆਂ ਨਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਢਲਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕਈ ਕੁੰਡ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਅਦਿੱਖ ਫੱਵਾਰੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਝਰਨੇ ਦੀ ਪਰਤੀਤੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

ਇਸ ਸਾਮੰਤੀ ਦੌਰ ਦੇ ਇਸ ਮੈਨੋਰ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਨਜਾਕਤ ਅਤੇ ਨਫਾਸਤ ਨੂੰ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਸਿੱਪੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਕਰੀਨੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾਵਾਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਕਹਿ ਲਓ ਤਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਟਿਕਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਵਕਤਾਂ ਦੇ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਪੁਰਾਣੀ ਰਹਿਤਲ, ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਸੂਰਮੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਦਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਸੁਹਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। 
ਇਕ ਪਾਰਲਰ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਲੂਈ ਪੰਦਰਵੇਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਚਰਵਾਹਾ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਖੈਰ ਮੰਗਦੇ ਚਰਵਾਹੇ ਅਤੇ ਹੂਪ-ਪੇਟੀਕੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਸੀਨ ਔਰਤਾਂ, ਵਿਗ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਬਾਜ ਭੱਦਰਪੁਰਸ਼ ਚਿਤਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਆਰਾਮ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਹਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮੋਈ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੇ ਲਮਕਦੇ ਪਤਲੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਬਿਲਕੁਲ ਮਿਸਰ ਦੀਆਂ ਮੰਮੀਆਂ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। 
ਉਸਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦੂਰ ਦੁਮੇਲ ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਟਹਿਲਣ ਲਈ ਬਿਹਬਲ ਹੋਣ। ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹਰਿਆਲੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹਾ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਹਵਾ ਦਾ ਬੁੱਲਾ ਉਸਦੇ ਝੁੱਰੜੀਆਂ ਭਰੇ ਮੱਥੇ ਉੱਪਰ ਲਟਕਦੀ ਇੱਕ ਧੌਲੀ ਲਿਟ ਨੂੰ ਸਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਤਰੰਗ ਛੇੜ ਦਿੰਦਾ। 
ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਕਢਾਈ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਸਟੂਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਬੈਠੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਧੌਣ ਤੇ ਮੀਢੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਸੁਹਣੀਆਂ ਜੁਲਫਾਂ ਕਲੋਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਰੁਮਾਲੇ ਤੇ ਕਢਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਤਣਾਓ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਿੱਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਕਢਾਈ ਤਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 
ਬੁਢੀ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਪਿੱਛੇ ਮੋੜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਬੇਰਥੇ, ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਪੜ੍ਹਕੇ ਸੁਣਾ ਨਾ। ਤਾਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲੇ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?” 
ਕੁੜੀ ਨੇ ਅਖਬਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਇਸ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੇ,ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂ ਨਾ ਦਾਦੀ ਮਾਂ?” 
“ਹਾਂ ਧੀਏ, ਹਾਂ। ਕੀ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਕੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੀ, ਉਧਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਸਾਹਸੀ ਕੰਮਾਂ ਚਰਚਾ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ?”
ਕੁੜੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਕੋਨਾ ਕੋਨਾ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੋਲੀ, ਆਹ ਮਿਲ ਗਈ ਇੱਕ ਖਬਰ। ਇਸਦਾ ਹੈਡਿੰਗ ਹੈ ‘ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ’। 
ਬੁਢੀ ਦੇ ਝੁੱਰੜੀਆਂ ਭਰੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਖੇਡਣ ਲੱਗੀ, “ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਖਬਰ ਸੁਣਾ।” 
ਇਹ ਤੇਜਾਬ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਕੋਲੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੇਜਾਬ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜਲ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬਾਇੱਜਤ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਵਾਹਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 
ਸੁਣਕੇ ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਉਤੇਜਨਾ ਵਿੱਚ ਚਿੱਲਾਈ, “ਇਹ ਤਾਂ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਬੇਹੱਦ ਖੌਫਨਾਕ !” “ਵੇਖ ਧੀਏ, ਸ਼ਾਇਦ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਤਲਬ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ?” 
ਕੁੜੀ ਨੇ ਵਾਪਸ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ ਖੰਗਾਲਿਆ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਸੁਨਾਣ ਲੱਗੀ। 
“ਉਦਾਸ ਡਰਾਮਾ – ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੇਕਿਨ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬੇਵਫ਼ਾ ਨਿਕਲਿਆ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭੁੰਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੁੰਡਾ ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਲਈ ਅਪਾਹਿਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਵਾਹਵਾ ਕੀਤੀ।
ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਕੇ ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਸਦਮਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਕਿਉਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਏ? ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਏ! ਰੱਬ ਨੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰਦਾਨ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਰਸਿਕਤਾ ਜੋੜੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਨੀਰਸ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ ਹੈ ਪ੍ਰੇਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। 
ਕੁੜੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਝੁੰਝਲਾਹਟ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੀ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਉਸਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।” 
ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ, “ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ, ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੂਸੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?” 
ਕੁੜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਪਰ ਦਾਦੀ ਮਾਂ, ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਪਵਿਤਰ ਬੰਧਨ ਹੈ।” 
ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੂਰਮੇ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਦਿਲੋਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਸੁਣ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਧਰਨ ਲਈ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੇਕਰ ਸਮਾਜ ਇੱਕ ਸੰਗਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਪਰਵਾਰ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਕੜੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਸਤਾਂ ਲਭਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਗਲੀ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਅਸੀਂ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਈ ਚੀਜਾਂ ਮਿਲਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਾਤੀ, ਸਮਾਜ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਭਵਿੱਖ, ਰੁਚੀਆਂ ਆਦਿ-ਆਦਿ। ਦੁਨੀਆ ਸਾਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਲੇਕਿਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਵੀਹਾਂ ਵਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਜੋ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਧੀਏ, ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ। ਇਹ ਫ਼ਿਤਰਤ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਸਿੱਧੇ, ਕਦੇ ਟੇਢੇ-ਮੇਢੇ ਰਸਤਿਆਂ ਤੇ ਚਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਕਨੂੰਨ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਏ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਵੀ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਸਾਡੀਆਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਨੂੰਨ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਹੀਂ ਭਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮਿਲਾਕੇ ਦੇਣਾ। 
ਬੇਰਥੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਟੱਡੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਬੜਬੜਾਈ, “ਓਹ, ਦਾਦੀ ਮਾਂ, ਅਸੀਂ ਪਿਆਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।” 
ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁੱਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਬਿਲਕੁਲ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋ, ਬਿਲਕੁੱਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਕਠਿਨ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦੇ ਬਾਨਣੂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਸਮਤਾ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਲਗਾਉ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿ ਕਈਆਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਣਾ। ਹਰ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ! ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਭਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾਂਦੀਆਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਉਮੰਗ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕੋਲੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਦੋਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸੀ।” 
ਬੁਢੀ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁਸਕੁਰਾਈ। ਉਸਦੀਆਂ ਬੁਢੀਆਂ-ਮਟਮੈਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚਮਕ ਸੀ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਭਾਵ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਹਾਕਮ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਇਦੇ-ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ। ਕੁੜੀ ਦੀ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬੜਬੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੀ, “ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਭੈੜੇ ਚਾਲ ਚਲਣ ਦੀਆਂ ਸਨ?” 
ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੁਸਕੁਰਾਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਾਲ‍ਤੇਅਰ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਰੂਸੋ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਡੂੰਘੇ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗਰਵ ਨਾਲ ਦੱਸਦੀਆਂ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਬੱਚੀ ਜੇਕਰ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸਦਾ ਮਖੌਲ ਉੜਾਂਦੇ ਸਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਚਮੁਚ ਇਵੇਂ ਵਾਪਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਆਹ ਸਮਾਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵ੍ਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕੀ ਤੈਨੂੰ? ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਚੀਜ ਹੈ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰੇਮ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਗਲਤ ਸਮਝ ਸਕਦੀਆਂ ਹੋ? ਕਿਵੇਂ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਅਤੇ ਕਹਿ ਦੀਆਂ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ ਜਾਂ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹੋ? ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਕੱਪੜਾ ਖਰੀਦਕੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੋਵੇ। 
ਕੁੜੀ ਨੇ ਬੁਢੀ ਦੇ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਥੰਮਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਚੁਪ ਕਰੋ ਦਾਦੀ ਮਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹੀਂ . . . ਬਸ ਕਰੋ।” 
ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਝੁਕ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਰੱਬ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਘਣਾ, ਗਹਿਰਾ ਅਤੇ ਅਮਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਵੇ। ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰੇਮ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮੱਥਾ ਚੁੰਮਿਆ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੀ ਉਸ ਦਲੀਲ਼ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਲੂਣ ਨਾਲ ਜਾਇਕੇਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਖ਼ਬਰਦਾਰ! ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਬੱਚੀ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖਤਾਪੂਰਣ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇਂਗੀ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੋਗੀ।”

ਅਨੁਵਾਦ – ਚਰਨ ਗਿੱਲ

ਹਤਿਆਰੇ (ਕਹਾਣੀ) – ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ-

December 1, 2018 by

ਹੈਨਰੀ ਲੰਚਰੂਮ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਦਰ ਆਏ। ਉਹ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ।

“ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਲਓਗੇ?” ਜਾਰਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਪਤਾ ਨਹੀਂ,” ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਅਲ, ਤੂੰ ਕੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੇਂਗਾ?”

“ਪਤਾ ਨਹੀਂ,” ਅਲ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਮੈਂ ਕੀ ਲਵਾਂਗਾ।”

ਬਾਹਰ ਹਨੇਰਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਸੜਕ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਜਲ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਕਾਊਂਟਰ ਤੇ ਬੈਠੇ ਦੋਨੋਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਮੇਨੂ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਹਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕ ਐਡਮਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਜਾਰਜ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

“ਮੈਂ ਸੂਰ ਦਾ ਨਰਮ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਗੋਸ਼ਤ, ਸੇਬ ਦੀ ਚਟਨੀ ਅਤੇ ਆਲੂ ਦਾ ਭਰਥਾ ਲਵਾਂਗਾ,” ਪਹਿਲੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਇਹ ਸਭ ਅਜੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।”

“ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਮੇਨੂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲਿਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ?”

“ਇਹ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਹੈ,” ਜਾਰਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। “ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੇ ਵਜੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਿਲੇਗਾ।”

ਜਾਰਜ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਧ ਤੇ ਲੱਗੇ ਕਲਾਕ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।

“ਅਜੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਹਨ।”

“ਪਰ ਘੜੀ ਤੇ ਤਾਂ ਪੰਜ ਵਜ ਕੇ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ,” ਦੂਜੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਘੜੀ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।”

“ਭਾੜ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ ਤੁਹਾਡੀ ਘੜੀ,” ਪਹਿਲਾ ਆਦਮੀ ਬੋਲਿਆ। “ਖਾਣ ਲਈ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ?”

“ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੈਂਡਵਿਚ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ,” ਜਾਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੈਮ ਅਤੇ ਆਂਡੇ, ਬੇਕਨ ਅਤੇ ਆਂਡੇ, ਕਲੇਜੀ ਅਤੇ ਬੇਕਨ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਟੀਕ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ”

“ਮੈਨੂੰ ਚਿਕਨ ਕਰੋਕੈੱਟ, ਹਰੇ ਮਟਰ ਅਤੇ ਕਰੀਮ ਸਾਸ ਅਤੇ ਆਲੂ ਭੜਥਾ ਦੇ ਦਿਓ।”

“ਇਹ ਸਭ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਹੈ।”

“ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ!”

“ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੈਮ ਅਤੇ ਆਂਡੇ, ਬੇਕਨ ਅਤੇ ਆਂਡੇ, ਕਲੇਜੀ…।”

“ਮੈਂ ਹੈਮ ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਲਵਾਂਗਾ,” ਅਲ ਨਾਮ ਦੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਟੋਪੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਕੋਟ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਬਟਨ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਬੱਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੁਲ੍ਹ ਆਠਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਮਫਲਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਨੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ।

“ਮੈਨੂੰ ਬੇਕਨ ਅਤੇ ਆਂਡੇ ਲਿਆ ਦਿਓ”, ਦੂਜੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਅਲ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ-ਮੋਹਰੇ ਵੱਖ ਸਨ ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਰੱਖੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜੁੜਵੇਂ ਭਰਾ ਹੋਣ। ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਬੇਹਦ ਭੀੜੇ ਓਵਰਕੋਟ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੂਹਣੀਆਂ ਟਿਕਾਈਂ, ਅੱਗੇ ਦੇ ਵੱਲ ਝੁਕ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।

“ਪੀਣ ਲਈ ਕੀ ਹੈ?” ਅਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਸਿਲਵਰ ਬੀਅਰ, ਬੇਵੋ, ਜਿੰਜਰ-ਏਲ,” ਜਾਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਮੈਂ ਦਰਅਸਲ ਪੀਣ ਲਈ ਕੁੱਝ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”

“ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਉਹੀ ਹੈ।”

“ਇਹ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ,” ਦੂਜਾ ਆਦਮੀ ਬੋਲਿਆ। “ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?”

“ਸੁਮਿਟ।”

“ਕੀ ਕਦੇ ਇਹ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਹੈ?” ਅਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਕਦੇ ਨਹੀਂ।”

“ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ?” ਅਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਉਹ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ,” ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਉਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ!”

“ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਕਿਹਾ,” ਜਾਰਜ ਬੋਲਿਆ।

“ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ?” ਅਲ ਨੇ ਜਾਰਜ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਬੇਸ਼ੱਕ।”

“ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡਾ ਹੈਂ, ਹੈ ਨਾ?”

ਜਾਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਯਕੀਨਨ।”

“ਪਰ ਤੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਸਮਝਿਆ?” ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦੇ ਦੂਜੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਤੇਰਾ ਕੀ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ, ਅਲ?”

“ਇਹ ਬੋਲ਼ਾ ਹੈ,” ਅਲ ਬੋਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਿੱਕ ਦੇ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ। “ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?”

“ਐਡਮਸ।”

“ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡਾ,” ਅਲ ਬੋਲਿਆ। “ਕੀ ਇਹ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਕਸ?”

“ਇਹ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀ ਅਕਲਮੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,” ਮੈਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਜਾਰਜ ਖਾਣਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

“ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?” ਅਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ?”

“ਹੈਮ ਅਤੇ ਆਂਡੇ।

“ਵਾਹ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ!” ਮੈਕਸ ਬੋਲਿਆ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੇ ਵੱਲ ਝੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਦੋਨੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਦਸਤਾਨੇ ਉਤਾਰੇ ਹੀ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲੱਗੇ। ਜਾਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।

“ਤੂੰ ਏਧਰ ਕੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਮੈਕਸ ਨੇ ਜਾਰਜ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ।”

“ਝੂਠੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੈਂ।”

“ਸ਼ਾਇਦ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ,” ਅਲ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਜਾਰਜ ਹਸ ਛੱਡਿਆ।

“ਤੈਨੂੰ ਹਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਉੱਕਾ ਹਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਮਝਿਆ?”

“ਠੀਕ ਹੈ,” ਜਾਰਜ ਬੋਲਿਆ।

“ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ,” ਮੈਕਸ ਅਲ ਦੇ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ। “ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ। ਵਾਹ, ਇਹ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਹੈ!”

“ਓਏ, ਇਹ ਚਿੰਤਕ ਹੈ,” ਅਲ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ।

“ਕਾਊਂਟਰ ਤੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਕੀ ਨਾਮ ਹੈ?” ਅਲ ਨੇ ਮੈਕਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਸੁਣ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ,” ਮੈਕਸ ਨਿੱਕ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਧਰ ਦੂਜੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾ।”

“ਕੀ ਮਤਲਬ?”

“ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ।”

“ਤੁਰਤ ਉਸ ਪਾਸੇ ਚਲੇ ਜਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ,” ਅਲ ਬੋਲਿਆ। ਨਿੱਕ ਨੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।

“ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕੀ ਹੋ?” ਜਾਰਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਕੰਮ ਰੱਖ,” ਅਲ ਬੋਲਿਆ। “ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ?”

“ਹਬਸ਼ੀ ਹੈ।”

“ਹਬਸ਼ੀ ਤੋਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?”

“ਹਬਸ਼ੀ ਰਸੋਈਆ।”

“ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿ।”

“ਤੁਸੀਂ ਕਰਨਾ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?”

“ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕਹਿ।”

“ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋ?”

“ਅਬੇ ਸਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ,” ਮੈਕਸ ਨਾਮ ਦੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਕੀ ਅਸੀਂ ਬੇਵਕੂਫ ਦਿਖਦੇ ਹਾਂ?”

ਤੂੰ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,” ਅਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਤੂੰ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਸੁਣ, ” ਉਸਨੇ ਜਾਰਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹਬਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿ।”

“ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ?”

“ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ। ਆਪਣਾ ਦਿਮਾਗ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ। ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਹਬਸ਼ੀ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ?”

ਜਾਰਜ ਨੇ ਹਾਲ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਖੋਲ੍ਹ ਲਈ। “ਸੈਮ,” ਉਸਨੇ ਅਵਾਜ਼ ਲਗਾਈ, “ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਇੱਥੇ ਆਣਾ।”

ਰਸੋਈ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੁਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਹਬਸ਼ੀ ਰਸੋਈਆ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ।

“ਕੀ ਗੱਲ ਸੀ?” ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਦੋਨੋਂ ਅਜਨਬੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ।

“ਠੀਕ ਹੈ, ਹਬਸ਼ੀ। ਤੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿ,” ਅਲ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਉੱਤੇ ਕੱਪੜਾ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸੈਮ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਹਬਸ਼ੀ ਰਸੋਈਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। “ਜੀ ਸ਼ਰੀਮਾਨ,” ਉਹ ਬੋਲਿਆ। ਅਲ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ।

“ਮੈਂ ਹਬਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇਸ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। “ਚੱਲ, ਵਾਪਸ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਚੱਲ, ਹਬਸ਼ੀ। ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜਾ।” ਅਲ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਸੈਮ ਨਾਮ ਦੇ ਹਬਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਵਿੱਚਕਾਰਲਾ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਕਸ ਨਾਮ ਦਾ ਆਦਮੀ ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਂਠਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਜਾਰਜ ਦੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਪਿੱਛੇ ਕੰਧ ਤੇ ਲੱਗੇ ਆਦਮਕਦ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੈਨਰੀ ਲੰਚਰੂਮ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸੈਲੂਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੰਚ ਕਾਊਂਟਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

“ਹਾਂ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ, ਮੈਕਸ ਨੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਕੁੱਝ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?”

“ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਆਖਿਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕੀ ਹੋ?”

“ਓਏ, ਅਲ,” ਮੈਕਸ ਨੇ ਅਵਾਜ਼ ਲਗਾਈ, ਇਹ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡਾ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਆਖਿਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕੀ ਹਾਂ?”

ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ,” ਅਲ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈ।

“ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ?”

“ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।”

“ਤੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ?”

ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਮੈਕਸ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।

“ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ।”

“ਓਏ ਅਲ, ਇਹ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡਾ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।”

“ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ,” ਅਲ ਨੇ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। “ਸੁਣ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ,” ਉਸਨੇ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਰਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ ਤੂੰ ਔਸ ਤਰਫ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਹਟ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾ। ਮੈਕਸ, ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਆ ਜਾ।” ਉਹ ਕਿਸੇ ਗਰੁੱਪ ਫੋਟੋ ਲੈ ਰਹੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।

“ਇਧਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ,” ਮੈਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ?”

ਜਾਰਜ ਨੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।

“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ,” ਮੈਕਸ ਬੋਲਿਆ। “ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸਵੀਡਨ-ਵਾਸੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਹੱਟੇ-ਕੱਟੇ ਸਵੀਡਨ-ਵਾਸੀ ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ?”

“ਹਾਂ।”

“ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੈ ਨਹੀਂ?”

“ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।”

“ਉਹ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਮ ਛੇ ਵਜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੈ ਨਹੀਂ?”

“ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਉਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।”

“ਇਹ ਸਭ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ,” ਮੈਕਸ ਬੋਲਿਆ। “ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ। ਕੀ ਤੂੰ ਕਦੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ?”

“ਕਦੇ ਕਦੇ।”

“ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੇਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੇਖਣਾ ਅੱਛਾ ਰਹੇਗਾ।”

“ਤੁਸੀਂ ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?” ਉਸਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਬਿਗਾੜਿਆ ਹੈ?”

“ਉਸਨੂੰ ਇਸਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।”

“ਤੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਵੇਖ ਸਕੇਗਾ,” ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਕਿਉਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?” ਜਾਰਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਲਈ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ।”

“ਚੁੱਪ ਰਹਿ,” ਅਲ ਨੇ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹਾ। “ਤੂੰ ਉੱਲੂਆ ਬਹੁਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ।”

“ਵੇਖ, ਮੈਂ ਇਸ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਦਿਲ ਲਗਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ?”

“ਤੂੰ ਉੱਲੂਆ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ,” ਅਲ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇੱਥੇ ਹਬਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਾਲੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੱਠਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

“ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈਂ।”

“ਕੀ ਪਤਾ।”

“ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਹਾਂ, ਉਥੇ ਹੀ ਸੀ ਤੂੰ।”

ਜਾਰਜ ਨੇ ਘੜੀ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।

“ਜੇ ਕੋਈ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਇੱਥੇ ਆਏ ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਰਸੋਈਆ ਛੁੱਟੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਮੰਨੇ ਤਾਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਬਣਾ ਕੇ ਕੁੱਝ ਲੈ ਆਏਂਗਾ। ਸਮਝਿਆ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ?”

“ਠੀਕ ਹੈ,” ਜਾਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੋਗੇ?”

“ਉਹ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ,” ਮੈਕਸ ਬੋਲਿਆ। “ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ।”

ਜਾਰਜ ਨੇ ਘੜੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਸਵਾ ਛੇ ਬੱਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਲੰਚਰੂਮ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਬੂਹਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਇੱਕ ਕਾਰ ਡਰਾਇਵਰ ਅੰਦਰ ਆਇਆ।

“ਹੈਲੋ, ਜਾਰਜ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। “ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਖਾਣਾ ਮਿਲੇਗਾ?”

“ਰਸੋਈਆ ਸੈਮ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਹੈ,” ਜਾਰਜ ਬੋਲਿਆ। “ਉਹ ਲੱਗਪੱਗ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਵੇਗਾ।”

“ਓਹ, ਤਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਲੰਚਰੂਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,” ਕਾਰ ਡਰਾਇਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਜਾਰਜ ਨੇ ਘੜੀ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਛੇ ਵਜ ਕੇ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।

“ਇਹ ਤੂੰ ਅੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ,” ਮੈਕਸ ਬੋਲਿਆ। “ਤੂੰ ਤਾਂ ਬੜਾ ਭਲਾ-ਆਦਮੀ ਨਿਕਲਿਆ।”

“ਓਏ, ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਖੋਪੜੀ ਉੱਡਾ ਦਿੰਦਾ,” ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ,” ਮੈਕਸ ਬੋਲਿਆ। “ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਹੈ।”

“ਛੇ ਬੱਜ ਕੇ ਪਚਵੰਜਾ ਮਿੰਟ,” ਜਾਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਓਹ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।”

ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲੰਚਰੂਮ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਲੋਕ ਆਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਾਰਜ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੂਰ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਮਾਸ ਅਤੇ ਆਂਡੇ ਦਾ ਸੈਂਡਵਿਚ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਉਸ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸੀ ਜੋ ਖਾਣਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਅਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬਗ਼ਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਿਸਤੌਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਿੱਕ ਅਤੇ ਰਸੋਈਆ ਸੈਮ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠਾਂ ਜੋੜ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਾ ਤੁੰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਰਜ ਨੇ ਜਲਦੀ ਸੈਂਡਵਿਚ ਬਣਾਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ, ਇੱਕ ਥੈਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਗਾਹਕ ਨੇ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?

“ਇਹ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ,” ਮੈਕਸ ਬੋਲਿਆ। “ਇਹ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਧੀਆ ਪਤੀ ਬਣੇਂਗਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ !”

“ਅੱਛਾ?” ਜਾਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਹਾਡਾ ਮਿੱਤਰ, ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।”

“ਚਲੋ, ਉਸਨੂੰ ਦਸ ਮਿੰਟ ਹੋਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ,” ਮੈਕਸ ਬੋਲਿਆ।

ਮੈਕਸ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਤੇ ਘੜੀ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਘੜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਤ ਵਜ ਕੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਬਜਾਏ।

“ਚੱਲੋ ਅਲ,” ਮੈਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਸਾਨੂੰ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।”

“ਓਏ, ਉਸਨੂੰ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਹੋਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ,” ਅਲ ਨੇ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲੰਚਰੂਮ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਸੋਈਆ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

“ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੂਜੇ ਰਸੋਈਏ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?” ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਲੰਚਰੂਮ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਰਹੇ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

“ਚੱਲੋ ਅਲ, ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ,” ਮੈਕਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹਾ।

“ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਹਬਸ਼ੀ ਦਾ ਕੀ ਕਰੀਏ?”

“ਇਹ ਠੀਕ ਠਾਕ ਨੇ।”

“ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?”

“ਹਾਂ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ।”

“ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ,” ਅਲ ਬੋਲਿਆ। “ਇਹ ਭੱਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ।”

“ਅਬੇ, ਛੱਡ ਯਾਰ। ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਵੀ ਤਾਂ ਲਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ?”

“ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ,” ਅਲ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਉਹ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਓਵਰਕੋਟ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਸਤੌਲ ਦਾ ਬੱਟ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਾਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੋਟ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ।

“ਫਿਰ ਮਿਲਾਂਗੇ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ,” ਉਸਨੇ ਜਾਰਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਤੂੰ ਬੇਹੱਦ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।”

“ਹਾਂ, ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਹੈ,” ਮੈਕਸ ਬੋਲਿਆ। “ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਘੁੜਦੌੜ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਮੁੰਡੇ।”

ਫਿਰ ਦੋਨੋਂ ਲੰਚਰੂਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੂਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਜਾਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਚੁੱਸਤ ਓਵਰਕੋਟਾਂ ਅਤੇ ਟੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਕਿਸੇ ਵੌਦਵਿਲ ਡਰਾਮਾ-ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਾਰਜ ਅੰਦਰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨਿੱਕ ਅਤੇ ਰਸੋਈਏ ਸੈਮ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ।

“ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ,” ਰਸੋਈਆ ਸੈਮ ਬੋਲਿਆ। “ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ।”

ਨਿੱਕ ਵੀ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਤੌਲੀਆ ਨਹੀਂ ਤੁੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

“ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ,” ਉਹ ਬੋਲਿਆ, “ਕੀ ਬੇਹੂਦਗੀ ਸੀ ਇਹ।” ਉਹ ਸ਼ੇਖੀਖ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕੌੜੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਉਭਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

“ਉਹ ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ,” ਜਾਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਜਦੋਂ ਹੀ ਓਲ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ।”

“ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ?”

“ਹਾਂ।”

ਰਸੋਈਆ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਟੋਹ ਰਿਹਾ ਸੀ।

“ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਚਲੇ ਗਏ?” ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਹਾਂ,” ਜਾਰਜ ਬੋਲਿਆ। “ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਨੇ।”

“ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਿਲਕੁੱਲ ਅੱਛਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ,” ਰਸੋਈਏ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਬਿਲਕੁੱਲ ਅੱਛਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ।”

“ਸੁਣ,” ਜਾਰਜ ਨੇ ਨਿੱਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੈਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

“ਠੀਕ ਹੈ।”

“ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਨਾ ਜਾ,” ਜਾਰਜ ਬੋਲਿਆ।

“ਇਸ ਲਫੜੇ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ,” ਰਸੋਈਏ ਸੈਮ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਰਹੋ।”

“ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗਾ,” ਨਿੱਕ ਨੇ ਜਾਰਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। “ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?”

ਰਸੋਈਆ ਮੁੜ ਗਿਆ।

“ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਉਹ ਹਰਸ਼ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,” ਜਾਰਜ ਨੇ ਨਿੱਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

“ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

ਬਾਹਰ ਸੜਕ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤਰ-ਰਹਿਤ ਟਹਿਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਿੱਕ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕੰਢੇ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਗਲੀ ਬੱਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਉਹ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਕਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਰਸ਼ ਦਾ ਮਕਾਨ ਸੀ। ਨਿੱਕ ਨੇ ਦੋ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾਈ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।

“ਕੀ ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਘਰ ਹੈ?”

“ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?”

“ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੈ ਤਾਂ।”

ਨਿੱਕ ਉਸ ਔਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਗਲਿਆਰੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਔਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਬੂਹਾ ਠਕਠਕਾਇਆ।

“ਕੌਣ ਹੈ?”

“ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਸ਼ਿਰੀਮਾਨ ਐਂਡਰਸਨ।”

“ਮੈਂ ਨਿੱਕ ਐਡਮਸ ਹਾਂ।”

“ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਓ।”

ਬੂਹਾ ਖੋਲਕੇ ਨਿੱਕ ਅੰਦਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਹਿਨ ਕੇ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਲਿਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਬਿਸਤਰੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬਾ ਚੌੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਸਰ੍ਹਾਣੇ ਲੈ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਨਿੱਕ ਦੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।

“ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਮੈਂ ਹੈਨਰੀ ਲੰਚਰੂਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਨ,” ਨਿੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੇ ਦੋ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਰਸੋਈਏ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨੀ ਸੀ।”

ਨਿੱਕ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਲੀ ਲੱਗੀ। ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।

“ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ,” ਨਿੱਕ ਬੋਲਦਾ ਰਿਹਾ। “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਦੋਂ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਸੀ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ।”

ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਕੰਧ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ।

“ਜਾਰਜ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

“ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ,” ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਲੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।”

“ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਲੀਆ ਨਹੀਂ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ,” ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਧ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ।”

“ਠੀਕ ਹੈ, ਸ਼ਿਰੀਮਾਨ।”

ਨਿੱਕ ਨੇ ਉਸ ਲੰਬਾ ਚੌੜਾ ਆਦਮੀ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ।

“ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ?”

“ਨਹੀਂ,” ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।”

“ਕੀ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?”

“ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।”

“ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।”

“ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕੋਈ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਸੀ।”

ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਕੰਧ ਦੇ ਵੱਲ ਕਰਵਟ ਲੈ ਲਈ।

“ਦਰਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ,” ਉਸ ਨੇ ਕੰਧ ਦੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹੀ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”

“ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ?”

“ਨਹੀਂ,” ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਭੱਜ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।” ਉਸ ਨੇ ਕੰਧ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।

“ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਚਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ?”

“ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗਲਤ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਫਸ ਗਿਆ,” ਉਹ ਉਸੇ ਸਪਾਟ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। “ਹੁਣ ਕੁਛ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਵਾਂਗਾ।”

“ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਪਰਤ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,” ਨਿੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਫਿਰ ਮਿਲਾਂਗੇ,” ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਨਿੱਕ ਦੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। “ਆਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ।”

ਨਿੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬਿਸਤਰ ਉੱਤੇ ਲਿਟੇ ਹੋਏ ਓਲ ਐਂਡਰਸਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਕੰਧ ਨੂੰ ਘੂਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

“ਇਹ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ,” ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰਨ ਤੇ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕਣ ਨੇ ਨਿੱਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। “”‘ਸ਼੍ਰੀ ਐਂਡਰਸਨ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਇੰਨੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦਿਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮ ਕੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,’ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਵੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।”

“ਜੀ, ਹਾਂ। ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ।”

“ਮੈਨੂੰ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਠੀਕ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ,” ਔਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਆਦਮੀ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਸੀ।

“ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।”

“ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,” ਔਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਮੁੱਖ ਬੂਹੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। “ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਭੱਦਰ ਹੈ।”

“ਖੈਰ, ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਸ਼,” ਨਿੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ,” ਔਰਤ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੇਲ ਹਾਂ।”

“ਠੀਕ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੇਲ।”

“ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ,” ਔਰਤ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਨਿੱਕ ਹਨੇਰੀ ਗਲੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਰ ਦੇ ਟਾਇਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਹੈਨਰੀ ਲੰਚਰੂਮ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜਾਰਜ ਅੰਦਰ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

“ਕੀ ਤੂੰ ਓਲ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ?”

“ਹਾਂ,” ਨਿੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।”

ਨਿੱਕ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਰਸੋਈਏ ਨੇ ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਖੋਲ੍ਹੀ।

“ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਂਗਾ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਵਿੱਚਕਾਰਲੀ ਖਿੜਕੀ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈ।

“ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ?” ਜਾਰਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।”

“ਹੁਣ ਉਹ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?”

“ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ।”

“ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ।”

“ਹਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।”

“ਜ਼ਰੂਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਮੁੱਲ ਲਈ ਹੋਵੇਗੀ।”

“ਹਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।”

“ਇਹ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲ ਹੈ।”

“ਹਾਂ, ਇਹ ਸੱਚੀਂ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ,” ਨਿੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਜਾਰਜ ਨੇ ਇੱਕ ਗਿੱਲਾ ਤੌਲੀਆ ਲੈ ਕੇ ਕਾਊਂਟਰ ਨੂੰ ਪੋਚਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

“ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ?”

“ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਲੋਕ ਇਸੇ ਲਈ ਹਤਿਆ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।”

“ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ,” ਨਿੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਠੀਕ ਹੈ,” ਜਾਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ।”

“ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਕਰ ਹੀ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬਿਸਤਰ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸ਼੍ਰੀ ਓਲ ਨੂੰ ਸਭ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਤਿਆਰੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।”

“ਖੈਰ,” ਜਾਰਜ ਬੋਲਿਆ। “ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇਂ ਹੀ ਨਾ।”

1927

ਡਾਕੀਆ – ਚੈਖਵ

November 30, 2018 by

 

(ਚੈਖਵ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੋਸਟ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ)

ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਡਾਕੀਆ ਆਪਣੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤਕਰੀਬਨ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜੰਗਾਲੀ ਕਿਰਪਾਨ, ਵਰਦੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਗਰਮ ਓਵਰ ਕੋਟ ਚੜ੍ਹਾਈਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਡਾਕਖਾਨੇ ਦੀ ਮੁਹਰ ਲੱਗੀ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨ ਉਹ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਡਰਾਈਵਰ ਡਾਕ ਦੇ ਸਭ ਥੈਲੇ ਤਿੰਨ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਲੱਦ ਲਵੇ, ਜੋ ਹੁਣੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਆਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।

 

ਉਨੀਂਦਰੇ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਪੋਸਟ ਮਾਸਟਰ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਊਂਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੇਜ਼ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਵੇਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਾਊਂਟਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਮ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਮ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ ਉਠਾਏ ਬਿਨਾਂ ਉਸਨੇ ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ:

 

“ਮੇਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਤੀਜੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਪੁੱਜਣਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪਿੰਡ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਡਾਕਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾਉਣਾ ਮਨ੍ਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਵਾਸਤੇ ਵੱਖ ਘੋੜਾ ਗੱਡੀ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ. ਇਗਨਾਤਯੇਵ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਦੇਖਾਂਗੇ।”

 

 

“ਗੱਡੀ ਤਿਆਰ ਹੈ।“ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਚਵਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ।

 

“ਠੀਕ ਹੈ, ਚੱਲ ਫਿਰ,” ਪੋਸਟ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ‘ਕੌਣ ਹੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਗੱਡੀ ਅੱਜ?”

 

“ਗਲਾਜ਼ੋਵ,” ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

“ਚਲ, ਰਸੀਦ ਉੱਤੇ ਘੁੱਗੀ ਮਾਰ ਅਤੇ ਨਿਕਲ।”

 

 

 

 

ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਰਸੀਦ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹਨੇਰੇ ਕਾਰਨ ਚਾਹੇ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਘੋੜਾ ਗੱਡੀ ਦਾ ਖ਼ਾਕਾ ਜਿਹਾ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਘੋੜੇ ਅਹਿੱਲ ਖੜੇ ਸਨ, ਸਿਵਾਏ ਤੀਜੇ ਟਰੇਸ ਘੋੜੇ ਦੇ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਕਦੇ ਕਦੇ ਟੱਲੀਆਂ ਦੀ ਟੁਣਕਾਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਥੈਲਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਡਾਕਗੱਡੀ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਢੇਰ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਗੱਡੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦੋ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰੀਫਕੇਸ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਘੋੜਾ ਗੱਡੀ ਦੇ ਕੋਚਵਾਨ ਦਾ ਜੋ ਪਾਈਪ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਘਦੇ ਤੰਮਾਕੂ ਦੀ ਚਮਕ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਏਧਰ ਤੋਂ ਉੱਧਰ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਇਹ ਚਮਕ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੋਚਵਾਨ ਕਸ਼ ਖਿੱਚਦਾ, ਤੰਮਾਕੂ ਦਾ ਅੰਗਿਆਰਾ ਫਿਰ ਮਘਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਏਧਰ ਉੱਧਰ ਚਮਕਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ। ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਜਲਦੇ ਤੰਮਾਕੂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਕੋਚਵਾਨ ਦੀ ਆਸਤੀਨ, ਭੱਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਛਤਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਝਲਕ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

 

ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਥੈਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕ ਕੇ ਜਰਾ ਹੇਠਾਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜੰਗਾਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਜੰਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਤਲਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਬੈਂਚ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੈਠ ਗਿਆ। ਮੁੰਡਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ ਅਤੇ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੀ ਕੂਹਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਥੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।”

ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਮਾਸਟਰ ਵਰਦੀ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਗਾਊਨ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲੀਪਰ ਪਹਿਨੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਰਾਤ ਦੀ ਨਮੀ ਨਾਲ ਸੁੰਘੜ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਲ਼ੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਗੱਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ:

“ਅੱਛਾ ਬੇਟੇ, ਸ਼ੁਭ ਯਾਤਰਾ, ਆਪਣੀ ਅੰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਦੇਣਾ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਤੂੰ, ਇਗਨਾਤਯੇਵ, ਭੁੱਲ ਨਾ ਜਾਈਂ ਕਿ ਤੂੰ ਬਿਸਤਰੇਤਸੋਵ ਨੂੰ ਪਾਰਸਲ ਦੇਣਾ ਹੈ…ਅੱਛਾ ਫਿਰ।” ਪੋਸਟ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਕੋਚਵਾਨ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਸ ਹੁਣ ਉਹ ਚੱਲ ਪਏ।

 

ਕੋਚਵਾਨ ਨੇ ਹਲਕੇ ਜਿਹੇ ਲਗਾਮ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਟਖ ਟਖ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਰੁੜ੍ਹ ਪਈ। ਵੱਡੀ ਟੱਲੀ ਇਵੇਂ ਬੱਜੀ ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੱਜਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਛੋਟੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਵੀ ਤਾਮੀਲ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜ਼ਬਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੱਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕੋਚਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੇ ਖੜ ਕੇ ਹਲਕੇ ਜਿਹੇ ਚਾਬੁਕ ਟਰੇਸ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਕੱਚੇ ਪਹੇ ਤੇ ਖੋਖਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਸੜਕ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਮਕਾਨ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਕਾਲੇ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਅਸਮਾਨ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਬੱਦਲੋਟੀਆਂ ਤੈਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੀ ਗੁੱਠ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਪਹੁ ਫੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਚੰਦ ਦੀ ਫਾੜੀ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੰਦ ਦੀ ਫਾੜੀ ਨੇ, ਜੋ ਕਿ ਚਿੱਟੀ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਾਤ ਦੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਠੰਡੀ, ਸਿੱਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।

 

 

ਸਕੂਲੀ ਮੁੰਡੇ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਡਾਕੀਏ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦ ਸੀ, ਨਿਹਾਇਤ ਅਦਬ ਨਾਲ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

“ਜੇਕਰ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖ਼ਾਸੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਇਸ ਵਕ਼ਤ ਤਾਂ ਸਵੇਰ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਤਾਂ ਹੁਣ ਗਿਆ।” ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਗੱਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, “ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਪਤਾ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਤਝੜ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਉੱਧਰ ਵੇਖੋ, ਸੱਜੇ ਵੱਲ। ਔਹ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਨਾ, ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਰਧਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।”

 

 

ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਆਸਤੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਗਰਮ ਕੋਟ ਦੇ ਕਾਲਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਢਕ ਲਿਆ। ਨਾ ਕੋਈ ਹਰਕਤ ਕੀਤੀ ਨਾ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਇਹ ਤਾਰੇ ਵੇਖਣਾ ਉਸ ਲਈ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੁਣ ਉਹ ਅੱਕ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

 

ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਤਾਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਪਰ ਫਿਰ ਬੋਲੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ :

 

“ਬਹੁਤ ਸਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਵੇਰ ਹੋ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੰਕਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਸੂਰਜ ਕਿਸ ਵਕ਼ਤ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ?”

 

“ਕੀ?”  ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ

 

“ਸੂਰਜ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕਿੰਨੇ ਵਜੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ?”

 

ਕੋਚਵਾਨ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਪੰਜ ਅਤੇ ਛੇ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ।”

ਡਾਕਗੱਡੀ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਬੰਨੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸੜਕ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੱਗੀਆਂ ਸਬਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ ਸਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਅੱਧ ਦਰਖ਼ਤ। ਬਾਕ਼ੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਕਾਲਖ਼ ਦੇ ਲਿਬਾਦੇ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਸੀ। ਖੁੱਲੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਵੀ ਕੁੱਝ ਵੱਡਾ ਵੱਡਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਵੀ ਥੋੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਪਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਾਲਰ ਵਿੱਚ ਢਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਸਰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਅਤੇ ਚਿਹਰਾ ਯਖ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਟੱਲੀਆਂ ਇਵੇਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਜੰਮ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਛੱਪ ਛੱਪ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਕਸ ਇਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸੁੰਮਾਂ ਹੇਠ ਗੱਡੀ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਦੇ ਗਿਰਦ ਨਾਚ ਕਰ ਹੋਣ।

 

ਸਿਰਫ ਦਸ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਕਾਲਖ ਇਸ ਕਦਰ ਵੱਧ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਚੰਨ ਦੀ ਚਾਨਣੀ, ਨਾ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿਖਾਈ ਪੈਂਦੀ। ਡਾਕਗੱਡੀ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਦੇਵਦਾਰ ਦੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕੀਲੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਟੋਪੀ ਨਾਲ ਉਲਝ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੱਕੜੀ ਦੇ ਜਾਲੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੱਡੀ ਦੇ ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸੁੰਮ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਜੜਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਘੋੜਾਗੱਡੀ ਇੱਕ ਮਖ਼ਮੂਰ ਪਿਅੱਕੜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਕਡੋਲੇ ਖਾਂਦੀ ਬਹਿਕਦੀ ਬਹਿਕਦੀ ਜਿਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ।

 

 

“ਵੇਖਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚਲਾਂਦਾ ਗੱਡੀ, ਸੜਕ ਤੇ ਰਹਿ। ਬਿਲਕੁਲ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਕਿਉਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।”

 

ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਨਿਹਾਇਤ ਕਰੋਧ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਚਵਾਨ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ।

 

“ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵਲੂੰਧਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਰੱਖ।”

 

 

ਅਜੇ ਡਾਕੀਏ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰਾ ਮੁਕੰਮਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਅਜਿਹਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਰਗੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਗੱਡੀ ਤੇ ਇੱਕ ਕੰਬਣੀ ਜਿਹੀ ਤਾਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਤਰਫ਼ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਤਰਫ਼ ਝੁਕੀ ਜਿਵੇਂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ ਲੇਕਿਨ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੱਚੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਡਰਾਉਣੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੌਫ ਤੋਂ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ।

 

“ਵਏ ਵਏ,” ਕੋਚਵਾਨ ਚੀਕਿਆ, “ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਔਲਾਦ,” ਉਸਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

 

 

ਮੁੰਡਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਕੇ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਢੂੰਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਚਮੜੇ ਦੇ ਗਿੱਲੇ ਥੈਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤਿਲਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕੋਚਵਾਨ ਦੇ ਕੋਟ ਦੀ ਪੇਟੀ ਫੜਨੀ ਚਾਹੀ ਮਗਰ ਕੋਚਵਾਨ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਚਕੋਲੇ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਹੁਣੇ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ। ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਗੜਗੜ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਦੀ ਕੜਕੜ ਦੇ ਰੌਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤੁਰਤ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਭਾਰੀ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।

 

“ਰੁਕੋ, ਰੁਕੋ, ਰੁਕੋ।”

 

ਕੋਚਵਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਖੌਫ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।

 

ਗੱਡੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਚਕੋਲੇ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਸਿਰ ਕੋਚਵਾਨ ਦੀ ਸੀਟ ਨਾਲ ਟਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਪਲ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਗੱਡੀ ਦੇ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤੀ ਤਖ਼ਤੇ ਉੱਤੇ ਇੰਨੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਖ਼ਤੇ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹੇ। “ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ!” ਇਹ ਸੋਚ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਜਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਘੋੜੇ ਇੱਕ ਹੰਭਲੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤਿੱਖਾ ਮੋੜ ਮੁੜ ਗਏ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਇਕ ਪੁਲ ਤੇ ਖੜਖੜ ਕਰਦੇ, ਅਚਾਨਕ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਇਸ ਰੋਕ ਦੀ ਅਚਨਚੇਤੀ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

 

ਕੋਚਵਾਨ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸਾਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਡਾਕੀਆ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕ ਦੇ ਥੈਲੇ ਸਮੇਤ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਝੋਲੇ ਦਾ ਵੀ ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

 

“ਰੁੱਕ ਜਾ ਬਦਮਾਸ਼, ਤੇਰਾ ਬੇੜਾ ਗਰਕ ਹੋਵੇ, ਰੁੱਕ ਜਾ।” ਆਵਾਜ਼ ਜੰਗਲ ਵਲੋਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।

 

 

“ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਮਾਰ, ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਪਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

 

ਡਾਕੀਆ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਝੱਗ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਾ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਕੋਚਵਾਨ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕਢ ਰਿਹਾ ਸੀ।

 

“ਇਹ ਟਰੇਸ ਘੋੜੀ ਨਹੀਂ ਹਜ਼ੂਰ, ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਰ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ,” ਕੋਚਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਂਜ ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਜੇ ਜੋੜਨ ਲੱਗਿਆਂ ਹਫਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਬਿਦਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰ, ਜੇਕਰ ਢਲਾਨ ਉੱਤਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਹੁਣੇ ਇਸ ਦੀ ਥੂਥਨੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਗਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।”

 

“ਦਰਰਰ ਦਰਰਰ। ਧੀਰਜ, ਧੀਰਜ, ” ਉਸ ਨੇ ਟਰੇਸ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਿਸਨੇ ਫੇਰ ਬਿਦਕਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

 

ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਕੋਚਵਾਨ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੜਕ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰ, ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਝੋਲਾ ਅਤੇ ਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਥੈਲਾ ਲਭ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਘੋੜਾ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਡਾਕੀਆ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚੀਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾਲਾਂ ਕਢੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਚਵਾਨ ਨੇ ਗੱਡੀ ਤੋਰ ਲਈ ਅਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸੌ ਕਦਮ ਪੈਦਲ ਚੱਲਿਆ, ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਬੋਲਦਾ ਰਿਹਾ ਫਿਰ ਉਚਕ ਕੇ ਗੱਡੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

 

 

ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੁੰਡਾ ਖੌਫ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਟਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਏਨੀ ਰੌਚਿਕ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਇੰਨੀ ਰਾਤ ਗਏ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਡਾਕਗੱਡੀ ਵਿੱਚ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋ ਚਾਰ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿਵਾਏ ਜਖ਼ਮੀ ਲੱਕ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਗੁੰਮੜ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿਗਰਟ ਸੁਲਗਾਈ ਅਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ।

 

“ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀ ਗਿਰੇ ਸੀ, ਸ਼ੁਕਰ ਕਰੋ ਧੌਣ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟੀ! ਮੈਂ ਬੱਸ ਡਿੱਗਣ ਹੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂਨੂੰ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਾਹਰ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣਾ ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ!”

 

 

ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰੁੱਸਿਆ ਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ।

 

ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਡਾਕਗੱਡੀ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ?”

 

 

“ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ।”

 

“ਅੱਛਾ..ਹਰ-ਰੋਜ਼!!”

 

 

“ਹਾਂ,  ਹਰ-ਰੋਜ਼। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਡੀ ਤੇ ਡਾਕ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਇਹੀ ਡਿਊਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਉਂ, ਕਿਸ ਲਈ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ?”

 

ਮੁੰਡਾ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਡਾਕੀਆ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਤਾਂ ਹਰ ਦਿਨ ਇੰਜ ਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸਾਹਸਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਕਦੇ ਇਹ ਬਰਫ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਕਦੇ ਘੋੜੇ ਬਿਦਕ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਕਦੇ ਡਾਕੂ ਇਸ ਦੀ ਗੱਡੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਣਗੇ? ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਅਮੁੱਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਈ ਹੋਣਗੀਆਂ।

“ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਕੇ ਵਾਪਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ?”

 

ਉਸ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਡਾਕੀਆ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵੇਖਕੇ ਹੱਡਬੀਤੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਰ ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਮੁਕੰਮਲ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਧਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਉਘੜਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਚੰਨ ਦੀ ਫਾੜੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਲਕੇ ਹਲਕੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਡਾਕੀਏ ਦਾ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਕੜਿਆ ਚਿਹਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲਗਾ ਸੀ। ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਚਵਾਨ ਨਾਲ ਖਫ਼ਾ ਹੋਵੇ।

 

 

 

 

“ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤਾਂ ਹੋਈ।“ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕੋਚਵਾਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਡਾਕੀਏ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਠਰਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ:

 

“ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਰਦੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਾਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਠੰਡੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਰਾ ਗਰਮੀ ਪੈਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਖਿਆਲ ਹੈ, ਅਸੀ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੇ?”

 

ਡਾਕੀਏ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਤਿਊੜੀਆਂ ਉਭਰ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਕਤਾਹਟ ਨਾਲ ਮੁੰਡੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਡਾਂਟਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੀ ਤੂੰ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ? ਤੂੰ ਕੁੱਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ।”

 

 

ਮੁੰਡਾ ਮਾਯੂਸ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕ਼ੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਕੀਤੀ।

 

ਹੁਣ ਹੋਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਚੰਨ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੁਰਮਈ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੱਦਲ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਤਾਰੇ ਧੁੰਦਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਪੂਰਬ ਅਜੇ ਵੀ ਠੰਢਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰੰਗ ਬਾਕੀ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ,  ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਸਰਦੀ ਹੁਣ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਉੱਤੋਂ ਡਾਕੀਏ ਦੇ ਰਵਈਏ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਲਬੁਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਖ਼ਾਸਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਇਹ ਦਰਖ਼ਤ ਅਤੇ ਘਾਹ ਤੱਕ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਦੀਦ ਸਰਦੀ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਸੀ ਪਰ ਨਿਘ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਸੁਸਤੀ ਠੰਡ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵਧੇਰੇ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ  ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਉਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਮੰਜ਼ਰ ਦੇ ਉਲਟ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਿਸ਼ਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਧੁੱਪ ਨਹੀਂ ਵਿਛੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨੀਂਦੇ  ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਾਇਮ ਸੀ।

 

ਆਬਾਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਨਿਢਾਲ ਜਿਹੇ ਹੋਏ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਇੱਕ ਮਕਾਨ ਦੀਆਂ ਪਰਦੇਦਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਦਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੋਕ ਜ਼ਰੂਰ ਟੱਲੀਆਂ ਦੀ ਟੁਣਕਾਰ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਮਜ਼ੇ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਠਰ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ ਹਰ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਇਸ ਡਾਕੀਏ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਤਪਾਏ, ਮਨਹੂਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ ਜਾਗ ਵੀ ਗਈ ਤਾਂ ਤੁਰਤ ਇੱਕ ਨੀਂਦ ਭਰੀ ਮੁਸਕੁਰਾਹਟ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਵਟ ਬਦਲ ਕੇ, ਪੈਰ ਸਮੇਟ, ਗੱਲ੍ਹ ਹੇਠ ਹਥ ਰੱਖ ਕੇ ਮੁੜ ਹੁਸੀਨ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।

ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਤਲਾਅ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਪ ਅਤੇ ਪਾਈਕ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ….।

ਅਜੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਸੀ ਕਿ ਡਾਕੀਏ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੌਂਕਾ ਦਿੱਤਾ।

 

“ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਕਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੀ ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਦੇਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ … ਵਿੱਚ ਵੜਨ ਦਾ  …. ਹਾਂ, ਇਹਦਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਬੱਸ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।”

“ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ?”  ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 

ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਘੂਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਗੱਡੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਗੇਟ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਤਕੱਲੁਫ ਨਾਲ ਡਾਕੀਏ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਗਿਆ। ਅਜੇ ਡਾਕ ਵਾਲੀ ਟ੍ਰੇਨ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ। ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਮਾਲ-ਗੱਡੀ ਪਟੜੀ ਤੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਇੰਜਨ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਦਾ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਟੀਨ ਦੀ ਗੰਦੀ ਜਿਹੀ ਕੇਤਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਹ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤ੍ਰੇਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਬੋਗੀਆਂ, ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੇ ਸੀਟਾਂ ਸਭ ਗਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਸਨ। ਡਾਕਗੱਡੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਸਟਾਲ ਤੋਂ ਚਾਹ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡਾਕੀਆ ਆਸਤੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪਾਈਂ, ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ। ਰੱਬ ਜਾਣੇ ਉਹ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਮੁਲੰਮਾ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ ਟਿਕਿਆ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਥੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਘੂਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤਨਹਾ ਹੋਵੇ।

 

ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਸੀ? ਆਪਣੀ ਗ਼ੁਰਬਤ ਨਾਲ? ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ? ਜਾਂ ਪੱਤਝੜ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨਾਲ?

ਛੱਡ ਪਰ੍ਹਾਂ – ਕਾਫ਼ਕਾ

November 28, 2018 by

 

ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਵੇਰੇ, ਸੜਕਾਂ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀਆਂ ਸਨ, ਮੈਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਘੜੀ ਦੀ ਘੰਟਾ ਘਰ ਦੀ ਘੜੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰਨੀ ਪਈ, ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਸਦਮੇ ਨੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਯਕੀਨ ਡੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ` ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਇਕ ਪੁਲਸੀਆ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਦੌੜ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹੋ ਸਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਹ ਪੁੱਛਿਆ।

ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹਲਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਰਾਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?”

“ਹਾਂ,” ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਖੁਦ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ।”

“ਛੱਡ ਪਰ੍ਹਾਂ! ਛੱਡ, ਇਸ ਨੂੰ” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੱਟ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗਧੇ ਦਾ ਸੁਪਨਾ – ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਟੋਟਾ

November 28, 2018 by

 

ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਧਾ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਭੂਰੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤੇ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਇਸਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਬਹੁਤ ਇਹਤਿਆਤ ਪਸੰਦ ਜਾਨਵਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੜੀ ਗੌਰ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਵਾਚਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਸਲੋਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਵਰਤਾਰਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਪਰ ਕੇਵਲ ਇਤਨਾ ਚੇਤੇ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਇੱਕਰੂਪਤਾ ਕਾਰਨ ਚੰਗੇ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਰੂ ਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਇੱਕ ਬੁਢੀ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਔਰਤ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ( ਇਹ ਘਟਨਾ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਦੀ ਹੈ) ਗਧੇ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਜੋ ਉਸਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਕਾਰਤ ਨਾਲ ਸੁੰਘਿਆ ਅਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਗਿਆ, ਕਿ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਹ ਬਲੂਤ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਇੱਕ ਬੇਪਛਾਣ ਜਿਹੀ ਗਿਟਕ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਚੱਲੀ ਕਿ ਇਹ ਗਧਾ ਆਪਣੀ ਚਾਰ ਟੰਗਾਂ ਭਾਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਭਾਰ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਵੇਂ ਆਉਣ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਪਣੀ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਢਿੱdi ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ – (ਕਹਾਣੀ, ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ)

October 20, 2018 by

ਪੱਤਝੜ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਥੇ ਲੜਾਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਪੱਤਝੜ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਨ ਬੇਹੱਦ ਠੰਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਘਿਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬੱਲਬ ਜਗ ਪਏ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਾ ਸੁਖਦਾਈ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲਟਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੂੰਬੜੀਆਂ ਦੀ ਖੱਲ ਉੱਤੇ ਬਰਫ ਦਾ ਚੂਰਾ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਛਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਕੜੇ ਹੋਏ, ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਹਿਰਨ ਲਮਕੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ-ਪਲਟਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਠੰਡੀ ਪੱਤਝੜ ਦੀ ਰੁੱਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।

ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਾਅਦ-ਦੁਪਹਿਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਆਥਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਜਾਣ ਦੇ ਕਈ ਰਸਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਰਸਤੇ ਨਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਨ। ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੜਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹਿਰ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਪੁਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਚੈਸਟਨਟ ਵੇਚਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਕੋਲਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋਣਾ ਨਿਘ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਚੈਸਟਨਟ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਸਪਤਾਲ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਫਾਟਕ ਵਲੋਂ ਵੜਦੇ ਅਤੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇੱਕ ਵਿਹੜਾ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਫਾਟਕ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ। ਅਕਸਰ ਵਿਹੜੇ ਵਲੋਂ ਜਨਾਜ਼ੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਪਾਰ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਨਵੇਂ ਪੰਡਾਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਮਿਲਦੇ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੇਹੱਦ ਬਾਅਦਬ ਸਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਮਾਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੈਠਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪਾ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਡਾਕਟਰ ਉਸ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ: “ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸੰਦ ਸੀ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਖੇਲ ਖੇਡਦੇ ਸੀ?”

ਮੈਂ ਕਿਹਾ: “ਹਾਂ, ਫੁਟਬਾਲ।”

“ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ,” ਉਹ ਬੋਲਿਆ। “ਤੁਸੀਂ ਦੁਬਾਰਾ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡਣ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੋ ਜਾਓਗੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਿਹਤਰ।”

ਮੇਰਾ ਗੋਡਾ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੈਰ ਗੋਡੇ ਤੋਂ ਗਿੱਟੇ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਪਿੰਜਣੀ ਦੇ ਸਿੱਧਾ ਡਿੱਗਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਗੋਡੇ ਨੂੰ ਮੋੜਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਣ ਲਈ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਤਿਪਹੀਆ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਣੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਗੋਡਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਜਾਏ ਮਸ਼ੀਨ ਜਦੋਂ ਮੋੜਨ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਝਟਕਾ ਖਾਂਦੀ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਗਭਰੂ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਫੇਰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡੋਗੇ।”

ਦੂਜੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੇਜਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਚਮੜੇ ਦੇ ਦੋ ਫੀਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ ਉੱਤੇ ਥੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਥਪਥਪਾਉਂਦੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਖ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇ ਕੀ ਮੈਂ ਵੀ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਲੂੰਗਾ, ਕਪਤਾਨ – ਡਾਕਟਰ?” ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇਟਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਸੀ।

ਡਾਕਟਰ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮਸ਼ੀਨੀ ਇਲਾਜ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਗਪਗ ਮੇਜਰ ਦੇ ਹੱਥ ਜਿੰਨਾ ਕੁਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਮੇਜਰ ਨੇ ਤਸਵੀਰ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। “ਇਹ ਜਖ਼ਮ?” ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਇਹ ਉਦਯੋਗਕ ਹਾਦਸ਼ਾ,” ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ, ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ,” ਮੇਜਰ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

“ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ?”

“ਨਹੀਂ,” ਮੇਜਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਮੇਰੀ ਹੀ ਉਮਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਮੁੰਡੇ ਸਨ ਜੋ ਰੋਜ਼ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਹੀ ਮਿਲਾਨ ਤੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਵਕੀਲ ਬਨਣਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੇ ਸੈਨਿਕ ਬਨਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਕੋਵਾ ਕੌਫ਼ੀ-ਹਾਉਸ ਤੱਕ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਜੋ ਕਿ ਸਕਾਲਾ ਦੇ ਬਗਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਸਤੀ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਛੋਟੇ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ। ਅਸੀਂ ਚਾਰੇ ਇੱਕਠੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਅਫਸਰ ਸਾਂ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਾਬਖ਼ਾਨੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਗਾਲ਼ ਕਢ ਦਿੰਦਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁੰਡਾ ਜੋ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕਾਲ਼ਾ ਰੁਮਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਨੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੈਨਿਕ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਮੁਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਨੱਕ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਲੜਾਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਪਰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਾ।

ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਤਮਗ਼ੇ ਸਨ, ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਕਾਲ਼ਾ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਤਮਗ਼ੇ ਲੈ ਸਕਣ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੁਝੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਲੰਮਾ ਮੁੰਡਾ, ਜਿਸਨੇ ਵਕੀਲ ਬਨਣਾ ਸੀ, ਆਰਦਿਤੀ ਦਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਉਸ ਵਰਗੇ ਤਿੰਨ ਤਮਗ਼ੇ ਸਨ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੇ ਕੋਲ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਿਰਲੇਪ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਨਿਰਲੇਪ ਸਾਂ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜੋੜ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਲਾਵਾ ਇਸਦੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਸਾਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਵਾ ਦੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਲੋਂ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਉਦੋਂ ਚੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਜਦੋਂ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਫੁਟਪਾਥ ਖਚਾਖਚ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਉਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਉਸ ਦਿਨ ਘਟੀ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਅਸੀਂ ਸਭ ਆਪ ਕੋਵਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਸਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮਾਹੌਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਮਕੀਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਰੌਲਾ-ਰੱਪਾ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਰੈਕ ਵਿੱਚ ਸਚਿੱਤਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੋਵਾ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਕੌਫ਼ੀ-ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਸਨ…ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਹਨ।

ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ ਮੇਰੇ ਤਮਗ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਭੱਦਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਗਜ਼ ਦਿਖਾਏ, ਜੋ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਭਰਾਤਰੀਪੁਣੇ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਲਫਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤਮਗ਼ੇ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਤੀਰਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਨਬੀਆਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਪਰ ਹੁਣ ਦਰਅਸਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਮਗ਼ੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਸੱਚ ਸੀ; ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਣਾ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਫ਼ੀਤੀਆਂ ਲਈ ਕਦੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਾਕਟੇਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਮਗ਼ੇ ਲੈਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਸਨ; ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਖਾਲੀ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਘਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਤੱਦ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਮੈਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਡਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਸਤਰ ਉੱਤੇ ਇਕੱਲਾ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਮੁਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਤਮਗ਼ੇ ਵਾਲੇ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਾਜ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਅੱਛਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮੁਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਕਲਦਾ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਵੀ ਬਾਜ਼ ਨਾ ਬਣਦਾ।

ਮੇਜਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਹਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਮੇਰੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦਰੁਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਤਾਲਵੀ ਬੋਲਦਾ ਸੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਾਂ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਤਾਲਵੀ ਇੰਨੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਆਸਾਨ ਸੀ। “ਓ, ਸਹੀ ਹੈ,” ਮੇਜਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨੂੰ ਹੱਥ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ?” ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਤਾਲਵੀ ਇੰਨੀ ਔਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।

ਮੇਜਰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇਮ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਖੁੰਜਿਆ ਹੋਵੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਜਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਵੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਹਿਮਕਾਨਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ, ਮੇਜਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ, ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਨਾ ਸੁਧਰਣ ਵਾਲਾ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਕਲੰਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਮੂਰਖ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖਾਹਮਖਾਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਮੁੱਲ ਲਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਚੰਗਾ ਹੱਥ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਘੁਸਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅੱਗੇ ਕੰਧ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਫੀਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਬੁੜਕਦੀਆਂ।

“ਜੇਕਰ ਲੜਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ?”

“ਮੈਂ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

“ਕੀ ਤੂੰ ਸ਼ਾਦੀ-ਸ਼ੁਦਾ ਹੈਂ?”

“ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ।”

“ਤੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਹੈਂ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਰਾਜ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। “ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।”

“ਕਿਉਂ ਸਿਗਨਿਓਰ ਮੈਜਯੋਰੇ?”

“ਮੈਨੂੰ ਸਿਗਨਿਓਰ ਮੈਜਯੋਰੇ ਨਾ ਕਹਿ।”

“ ਕਿਉਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ?”

“ਉਹ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾ ਸਕਦਾ,” ਉਸਨੇ ਗ਼ੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। “ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਸਭ ਕੁੱਝ ਗੁਆਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਗੁਆ ਦੇਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਕੁਝ ਢੂੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਗੁਆ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।”

ਉਹ ਬਹੁਤ ਗ਼ੁੱਸੇ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਲਦੇ ਵਕਤ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।

“ਪਰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਅਵਸ਼ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗਾ?”

“ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗਾ,” ਮੇਜਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਕੰਧ ਵੱਲ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਹੇਠਾਂ ਮਸ਼ੀਨ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹੱਥ ਫੀਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਟ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੇ ਮਾਰਿਆ। “ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗਾ,” ਉਹ ਲੱਗਪਗ ਚੀਖਿਆ। “ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਮਤ ਕਰ!” ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਹਾਕ ਮਾਰੀ ਜੋ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਂਦਾ ਸੀ। “ਆ ਅਤੇ ਇਸ ਕੁਲਹਿਣੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ।”

ਉਹ ਹਲਕੇ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਲਈ ਵਾਪਸ ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਦੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਉਸਦਾ ਟੈਲੀਫੋਨ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੂਜੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਲਬਾਦਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਟੋਪੀ ਲਗਾ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਮੇਰੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।

“ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਦੁੱਖ ਹੈ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਨੂੰ ਥਪਥਪਾਇਆ। “ਮੈਨੂੰ ਕੁਰੱਖਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ। ”

“ਓਹ!” ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ। “ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਦੁੱਖ ਹੈ।”

ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੇਠਲਾ ਬੁੱਲ੍ਹ ਟੁੱਕਦਾ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। “ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। “ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ।”

ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਅਤੇ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇਖਣ ਲਗਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। “ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਗੱਚ ਭਰ ਆਇਆ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਨਾਲ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਵਿੱਚ ਝਾਕਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਕੜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੋਨੋਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਥਰੂ ਅਟਕਾਈਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੂਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੇਜਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਜਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜਾਈ ਲਈ ਅਯੋਗ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਿਮੋਨੀਏ ਨਾਲ ਮਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਹੀ ਬੀਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ।

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਜਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਖ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਫਰੇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਮਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਜੋ ਮਸ਼ੀਨ ਮੇਜਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਡਾਕਟਰ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਇਆ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਹੀ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕ ਸਾਂ। ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਜਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬੱਸ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਅਨੁਵਾਦ:- ਚਰਨ ਗਿੱਲ